Rủi ro không dừng ở cổng trường
An toàn thực phẩm quanh trường học là việc kiểm soát nguồn gốc, hạn dùng, cách chế biến và bảo quản món ăn mà học sinh dễ tiếp cận mỗi ngày, từ quầy hàng ngoài cổng đến bữa ăn trong trường. Phát hiện gần đây tại phường Thành Sen, Hà Tĩnh, cho thấy đây không phải nguy cơ xa vời: kiểm tra đột xuất đã phát hiện bánh kẹo, nước uống không rõ xuất xứ, thậm chí có sản phẩm quá hạn vẫn bày trên kệ.
Đồ ăn trước cổng trường hấp dẫn học sinh bởi tiện mua và có nhiều lựa chọn, nhưng sức hút ấy càng khiến việc kiểm soát trở nên cần thiết. Một số nơi còn có khu chế biến thiếu vệ sinh, sắp xếp lộn xộn; sai phạm không chỉ nằm ở nhãn mác mà còn ở điều kiện thực phẩm được làm ra và bày bán. Đoàn liên ngành đã lập biên bản, cảnh cáo hoặc phạt tiền 3 cơ sở, đồng thời yêu cầu tiêu hủy hàng không an toàn và khắc phục vi phạm.
Xử lý sau khi phát hiện là cần, nhưng không thể thay thế giám sát thường xuyên. Nếu chỉ kiểm tra theo đợt, hàng hóa có thể quay lại kệ sau khi đoàn rời đi. Vì vậy, theo dõi việc khắc phục và kiểm tra lại cần được coi là một phần thiết yếu, không phải thủ tục cuối cùng.
Kiểm tra hàng ăn phải liên tục và có trách nhiệm
Từ vụ việc ở Thành Sen, các địa phương cần tập trung kiểm tra hàng ăn quanh trường, nhất là cửa hàng tạp hóa, điểm bán thức ăn vặt và nơi chế biến món ăn sẵn cho học sinh. Trọng tâm phải gồm nguồn gốc, hạn sử dụng, vệ sinh khu chế biến, cách che đậy và bảo quản; phát hiện vi phạm thì xử lý nghiêm, đồng thời theo dõi đến khi cơ sở khắc phục.
Chỉ phạt mà không hướng dẫn cũng khó tạo thay đổi lâu dài. Chính quyền cần giúp hộ kinh doanh chọn nguồn hàng minh bạch, tự kiểm tra hạn dùng và bảo quản đúng cách. Nhà trường nên dạy học sinh đọc nhãn, xem hạn sử dụng và nhận biết nơi bán mất vệ sinh; phụ huynh cần nhắc con tránh đồ ăn, thức uống có màu sắc bất thường hoặc bày ở nơi ẩm thấp.
Kênh phản ánh giữa phụ huynh, nhà trường và chính quyền địa phương cũng cần hoạt động rõ ràng để dấu hiệu bất thường được báo sớm. Trách nhiệm không thể đặt hết lên trẻ, vốn khó đánh giá nguồn gốc hay điều kiện bảo quản. Người bán phải chịu trách nhiệm với hàng hóa của mình; cơ quan quản lý phải kiểm tra thực chất thay vì chỉ dựa vào cam kết.
Mở rộng giám sát vào bữa ăn bán trú
Kiểm soát đồ ăn vặt bên ngoài sẽ không đủ nếu bữa ăn trong trường thiếu giám sát tương xứng. Tại Hải Phòng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đào Trọng Đức giao Sở Y tế chủ trì, phối hợp với các sở Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Giáo dục và Đào tạo cùng đơn vị liên quan triển khai biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm và chất lượng bữa ăn nội trú, bán trú trong cơ sở giáo dục.
Yêu cầu này đúng hướng vì rủi ro có thể xuất hiện ở bất kỳ khâu nào: chọn và nhận nguyên liệu, bảo quản, sơ chế, chế biến, chia suất, vận chuyển hay giao nhận. Thức ăn bán trú cần có nguồn gốc truy xuất được; trường và nhà cung cấp phải được phân định trách nhiệm cụ thể, nhất là khi suất ăn được chế biến bên ngoài. Cùng với kiểm thực ba bước và lưu mẫu, nhà trường cần giám sát thường xuyên, không phó mặc toàn bộ cho đơn vị cung cấp.
Hải Phòng yêu cầu hướng dẫn dinh dưỡng, kiểm soát nguy cơ và điều kiện an toàn tại cơ sở giáo dục, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống trước ngày 20/11/2026; việc diễn tập ứng phó sự cố, ngộ độc thực phẩm được yêu cầu hoàn thành trong quý I năm 2027. Đây là các mốc cần được theo dõi bằng kết quả cụ thể: hồ sơ nguồn hàng, quy trình kiểm tra và khả năng xử lý khi có sự cố.
Một chuỗi bảo vệ học sinh, không phải hai việc riêng
Quầy hàng ngoài cổng và bếp ăn bán trú thường thuộc những đơn vị quản lý khác nhau, nhưng với học sinh, chúng đều là nguồn thực phẩm hằng ngày. Chia việc quản lý thành hai mảng rời rạc dễ tạo khoảng trống: hàng rong thiếu kiểm tra, còn bữa ăn trong trường chỉ được đánh giá trên giấy tờ. Cần phối hợp dữ liệu phản ánh, kiểm tra trực tiếp và theo dõi khắc phục để phát hiện nguy cơ trước khi xảy ra ngộ độc.
Kết luận cần rõ ràng: bảo vệ sức khỏe học sinh không thể dừng ở một đợt kiểm tra hay một bản cam kết. Địa phương phải giám sát liên tục người bán và điểm bán quanh trường; nhà trường cùng nhà cung cấp phải chịu trách nhiệm đến từng khâu của bữa ăn. Khi phụ huynh và học sinh có cách báo tin, nhận biết nguy cơ và được cơ quan chức năng phản hồi, an toàn thực phẩm mới trở thành việc làm thường ngày thay vì chỉ được chú ý sau khi sai phạm lộ ra.
