Canada đa dạng hóa thương mại: chiến lược sinh tồn của một cường quốc tầm trung
Canada đa dạng hóa thương mại là chiến lược Ottawa chủ động mở rộng thị trường, đối tác và lĩnh vực hợp tác ngoài Mỹ, thông qua các hiệp định thương mại với Ấn Độ, EU và châu Á – Thái Bình Dương, nhằm giảm rủi ro từ biến động chính sách của Washington và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước trật tự toàn cầu đang dịch chuyển.
Điểm đáng nói là Canada không coi đây là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là một “chiến lược sinh tồn” của cường quốc tầm trung trong kỷ nguyên cạnh tranh Mỹ – Trung và chính sách thương mại Trump đầy bất định. Khi các chuỗi cung ứng bị đảo lộn, liên minh truyền thống lung lay, phụ thuộc Mỹ giảm trở thành ưu tiên mang tính sống còn chứ không phải lựa chọn xa xỉ. Ngày 14-10, Ngoại trưởng Anita Anand công khai khẳng định Ottawa đang thúc đẩy đàm phán hiệp định thương mại với Ấn Độ, đồng thời tăng cường hợp tác EU và các đối tác khác để đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào Mỹ. Đây là lời tuyên bố cho thấy Canada đã chấp nhận thực tế: kỷ nguyên “một trụ Mỹ” đã qua, và ai không kịp xoay trục sẽ bị cuốn vào vòng xoáy thuế quan, trừng phạt và đứt gãy chuỗi cung ứng.
Hiệp định thương mại Ấn Độ: cửa thoát hiểm khỏi cái bóng thị trường Mỹ
Việc Canada đặt Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện (CEPA) với Ấn Độ ở vị trí trung tâm trong chiến lược đa dạng hóa thương mại nói lên nhiều điều hơn một thỏa thuận song phương. Ấn Độ không chỉ là thị trường khổng lồ đang lên, mà còn là một cường quốc tầm trung khác cũng tìm cách tự chủ trong chuỗi cung ứng và giảm lệ thuộc vào các siêu cường. Khi Ottawa thúc đẩy hiệp định thương mại Ấn Độ, mục tiêu không đơn thuần là thêm một điểm đến xuất khẩu, mà là xây dựng một trục hợp tác mới giữa các nền kinh tế tầm trung, nơi mỗi bên cùng nhau thoát khỏi thế bị động trước chính sách thương mại Trump và những cú sốc từ Washington.
Canada đặt mục tiêu hoàn tất CEPA vào cuối năm 2026, đồng thời hướng tới tăng gấp đôi kim ngạch thương mại với các đối tác ngoài Mỹ trong vòng 10 năm tới. Đây là một tuyên bố có thể trích dẫn: "Canada hướng tới mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch thương mại với các đối tác ngoài Mỹ trong vòng 10 năm tới". Các cuộc đàm phán với Ấn Độ đang diễn ra tích cực, với đoàn đàm phán Ấn Độ sang Canada và Bộ trưởng Thương mại Maninder Sidhu dẫn phái đoàn doanh nghiệp tới New Delhi. Việc Thủ tướng Mark Carney và Thủ tướng Narendra Modi cùng thảo luận về thỏa thuận cho thấy hai bên coi đây là cấu phần chiến lược, không chỉ là một văn bản thương mại. Nếu CEPA thành công, Canada sẽ có một điểm tựa mới ở châu Á, giảm đáng kể sức nặng của Mỹ trong cấu trúc thương mại của mình.
Hợp tác EU – Canada: xây trụ cột thứ hai để phụ thuộc Mỹ giảm
Song song với Ấn Độ, hợp tác EU Canada được Ottawa coi là trụ cột quan trọng trong việc tái thiết bản đồ thương mại. EU không phải thị trường mới, nhưng trong bối cảnh chính sách thương mại Trump từng làm đảo lộn các liên minh truyền thống và khiến NATO suy yếu, việc củng cố và nâng cấp quan hệ với châu Âu trở thành cách Canada xây thêm một cột chống đỡ cho nền kinh tế. Trên nền tảng Hiệp định Thương mại và Kinh tế Toàn diện (CETA) đã có, hai bên chuẩn bị thảo luận sâu hơn về khoáng sản quan trọng, năng lượng và trí tuệ nhân tạo tại hội nghị thượng đỉnh cuối tháng 10. Đây là những lĩnh vực mang tính chiến lược, nơi việc phụ thuộc vào một đối tác duy nhất – đặc biệt là Mỹ – có thể biến thành rủi ro địa chính trị bất cứ lúc nào.
Điều đáng chú ý là Canada chủ động nhấn mạnh sẽ không biến lợi thế cạnh tranh của mình thành vũ khí, khác với cách một số nước dùng vị thế trong chuỗi cung ứng để tạo "điểm nghẽn" không thể thay thế. Trong Diễn đàn Kinh tế Mới tại New Delhi, các quan chức Thụy Sĩ và Canada cùng nói về nhu cầu đa dạng hóa đối tác thương mại và tăng khả năng chống chịu chuỗi cung ứng, nhưng cách tiếp cận của Ottawa thiên về xây dựng mạng lưới hợp tác rộng, thay vì dùng quyền lực thị trường để gây sức ép. Hợp tác EU – Canada vì thế không chỉ là câu chuyện thuế quan, mà là nỗ lực thiết kế lại vai trò của một cường quốc tầm trung: đủ gắn kết để trở nên cần thiết, nhưng không cực đoan đến mức biến thương mại thành công cụ đối đầu.
Từ chính sách thương mại Trump đến bài toán sống còn của các cường quốc tầm trung
Không thể hiểu chiến lược Canada nếu bỏ qua bối cảnh chính sách thương mại Trump. Đợt tấn công thuế quan dồn dập của ông Trump đã bóp nghẹt khả năng tiếp cận thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới của nhiều nước, biến thương mại thành vũ khí và làm lộ rõ sự mong manh của mô hình phụ thuộc quá mức vào Mỹ. Trật tự toàn cầu đang dịch chuyển, chuỗi cung ứng bị đảo lộn, liên minh thiếu ổn định buộc các cường quốc tầm trung – những nước có ảnh hưởng nhưng không phải siêu cường – phải tìm con đường sinh tồn mới. Tại Diễn đàn Kinh tế Mới ở New Delhi, Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar kêu gọi các nước này chủ động hợp tác với nhau và "tìm cách thúc đẩy tiến triển trong những vấn đề họ quan tâm".
Cựu Thủ tướng Anh Rishi Sunak thậm chí còn khuyến nghị các quốc gia tận dụng lợi thế cạnh tranh để "khiến mình trở nên không thể thiếu", trở thành một điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đầu năm nay, Thủ tướng Canada Mark Carney kêu gọi các cường quốc tầm trung liên kết để ứng phó với sự đổ vỡ của trật tự dựa trên luật lệ do Mỹ dẫn dắt. Trong bức tranh đó, Canada đa dạng hóa thương mại không chỉ vì lợi ích riêng, mà còn như một phần của xu hướng rộng hơn: các nước tìm cách giảm phụ thuộc và đa dạng hóa đối tác thương mại toàn cầu. Khi mọi thứ từ thuế quan đến khoáng sản thiết yếu đều có thể bị vũ khí hóa, chiến lược sống còn không còn là “chọn phe”, mà là xây nhiều cầu nối để không bị bất kỳ phe nào bóp nghẹt.
Kết luận: đa dạng hóa để không bị Mỹ hay bất kỳ ai nắm đằng chuôi
Nhìn từ bên ngoài, các bước đi của Ottawa – thúc đẩy hiệp định thương mại Ấn Độ, tăng hợp tác EU Canada, mở rộng sang Indonesia và ASEAN – có thể giống một chiến dịch mở rộng thị trường thông thường. Nhưng nếu đặt trong bối cảnh chính sách thương mại Trump và sự đứt gãy của trật tự dựa trên luật lệ do Mỹ dẫn dắt, đây rõ ràng là một chiến lược sinh tồn có tính toán. Canada muốn phụ thuộc Mỹ giảm, nhưng không phải bằng cách đối đầu, mà bằng cách làm cho mình ít dễ tổn thương hơn: nhiều đối tác, nhiều trụ cột, nhiều lựa chọn.
Thông điệp gửi tới các cường quốc tầm trung khác là khá rõ: trong một thế giới nơi thuế quan và chuỗi cung ứng bị vũ khí hóa, ai chỉ dựa vào một thị trường sẽ sớm bị thị trường đó chi phối. Canada đa dạng hóa thương mại để tự bảo vệ mình, nhưng cũng góp phần định hình một mô hình mới: không cần trở thành siêu cường, chỉ cần đủ thông minh để không bị bất kỳ siêu cường nào nắm đằng chuôi. Với việc đặt mục tiêu hoàn tất CEPA với Ấn Độ, củng cố CETA với EU và mở rộng sang ASEAN, Ottawa đang gửi đi một thông điệp chính trị rõ ràng: thời kỳ "một Mỹ, tất cả còn lại" đã kết thúc, và ai không chủ động đa dạng hóa sẽ bị bỏ lại phía sau.
