Doomscrolling: càng lo càng muốn xem tiếp
Doomscrolling là hành vi liên tục lướt xem tin tức tiêu cực, đáng lo ngại trên internet dù việc tiếp nhận chúng có thể khiến người xem căng thẳng, lo âu hoặc mệt mỏi. Đây không chỉ là chuyện thiếu kỷ luật với điện thoại: các nền tảng liên tục đưa nội dung mới ra trước mắt, còn sự bất an lại thôi thúc người dùng tìm thêm lời giải thích. Thế là nhu cầu cập nhật biến thành vòng lặp khó dứt.
Nguyễn Thùy Linh, sinh viên 20 tuổi, định lướt điện thoại vài phút trước khi ngủ nhưng gần nửa đêm lại mắc vào một vụ việc gây xôn xao. Từ video trên TikTok, cô tìm nội dung liên quan, đọc bình luận trên Facebook rồi quay lại xem diễn biến mới; gần hai giờ sau, khi nhìn đồng hồ đã gần 2 giờ sáng. Câu chuyện này cho thấy điểm đáng ngại không phải chỉ là thời lượng màn hình, mà là việc một mẩu tin kéo người xem qua nhiều nền tảng và thêm nhiều lớp tranh luận.
Video ngắn kéo dài một đêm tưởng đã kết thúc
Video ngắn tạo cảm giác chỉ cần xem thêm một đoạn nữa, nhưng mỗi đoạn có thể mở sang nội dung liên quan, phản hồi và bình luận mới. Khi người dùng tương tác lâu với một chủ đề, nền tảng có thể tiếp tục đề xuất những nội dung tương tự; việc dừng lại vì thế càng khó. Trước giờ ngủ, chuỗi chuyển tiếp giữa TikTok, Facebook và các cuộc tranh luận khiến vài phút dự định dễ thành hàng giờ.
Trần Đức Anh, nhân viên văn phòng 28 tuổi, kể rằng anh có lúc bị cuốn vào tranh luận của những người xa lạ, đọc bình luận rồi tức giận và tiếp tục xem phản ứng của người khác. Đây là cái bẫy của lướt mạng trước ngủ: người dùng không nhất thiết chủ động tìm kiếm quá lâu; mỗi lần vuốt màn hình lại đặt ra một lý do mới để chưa tắt máy. Thời gian nghỉ ngơi bị lấy đi trong khi câu chuyện vẫn tiếp tục, thường không đem lại thông tin thiết yếu hơn.
Cái giá với tâm trạng và giấc ngủ
Theo dõi tin tức tiêu cực không khiến Linh vui hay nhẹ nhõm. Sau những lần lướt, cô thường cảm thấy nặng nề, bất an; một số hình ảnh và bình luận còn khiến cô ám ảnh đến ngày hôm sau. Khi gặp liên tiếp những vụ tai nạn, bạo lực hay tranh cãi, người xem cũng có thể cảm thấy nguy cơ hiện diện khắp nơi, dù nội dung trên mạng không phản ánh đầy đủ đời sống. Đó là tác động đáng lưu tâm với sức khỏe tinh thần: tin tức không chỉ nằm lại trên màn hình mà còn theo người dùng vào lúc nghỉ.
Việc thức khuya để xem tiếp trực tiếp thu hẹp thời gian nghỉ ngơi; tiếp nhận tin thiếu chọn lọc còn có thể tác động đến tâm trạng và khả năng tập trung. Các thông tin được cung cấp không định lượng mức độ ảnh hưởng đến giấc ngủ, nhưng trường hợp Linh thức đến gần 2 giờ sáng sau khi định xem vài phút cho thấy thói quen này có thể đẩy giờ đi ngủ muộn. Nếu những đêm như vậy lặp lại, mệt mỏi và bất an dễ trở thành một phần của ngày hôm sau.
Đặt ranh giới thay vì cố theo dõi đến cùng
Cách thoát vòng lặp không phải là né mọi tin tức, mà là quyết định trước điều gì đáng theo dõi và lúc nào cần dừng. Sau nhiều đêm thức khuya, Linh thử tắt thông báo một số ứng dụng, hạn chế dùng điện thoại trước giờ ngủ và dành thời gian đọc sách, nghe nhạc. Những lựa chọn này thay thế thao tác mở mạng bằng hoạt động ít kích thích hơn, đồng thời tạo khoảng cách giữa giờ nghỉ và luồng tin liên tục.
Đức Anh chọn theo dõi nguồn tin chính thống để nắm nội dung chính, thay vì xem hàng loạt video ngắn và đọc bình luận trái chiều; với chuyện không thiết yếu, anh chủ động bỏ qua. Đây là ranh giới thực tế hơn việc tự nhủ chỉ xem thêm một chút: giới hạn thông báo, chọn nguồn và không mang điện thoại vào giờ chuẩn bị ngủ. Cập nhật tin tức có ích khi giúp hiểu sự việc; nếu nó kéo dài sự lo âu và đánh cắp giờ nghỉ, đặt điện thoại xuống là quyết định hợp lý.
