Bao bì xanh phải bắt đầu từ an toàn
Bao bì thực phẩm là vật liệu và cấu trúc dùng để chứa đựng, bảo quản hoặc vận chuyển thực phẩm; khi tiếp xúc trực tiếp, chúng phải bảo vệ sản phẩm mà không gây ô nhiễm hay đưa chất không mong muốn vào đồ ăn. Vì vậy, giảm vật liệu hay đổi sang loại được quảng bá là thân thiện môi trường không thể là tiêu chí duy nhất để gọi một giải pháp là bền vững.
Ngày 28-10, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam tổ chức hội thảo về bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới, trong khuôn khổ kỷ niệm 25 năm thành lập; sự kiện có gần 250 đại biểu tham dự. Thời điểm này đáng chú ý vì chuỗi cung ứng, thương mại điện tử và công nghệ chế biến đang đặt ra yêu cầu mới cho quản lý an toàn thực phẩm. Thông điệp nên được hiểu rõ: bao bì an toàn là điều kiện nền tảng, còn lợi ích môi trường phải được chứng minh thêm.
Thôi nhiễm phụ thuộc cả vật liệu lẫn cách dùng
Thôi nhiễm bao bì không chỉ là vấn đề nguyên liệu. Tạp chất, chất tồn dư hoặc chất phát sinh trong sản xuất và sử dụng có thể di chuyển vào thực phẩm nếu vật liệu hay điều kiện tiếp xúc không phù hợp. Nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và cách bảo quản đều ảnh hưởng đến nguy cơ này.
Một loại bao bì dùng được cho hàng khô chưa chắc phù hợp với thực phẩm nhiều dầu mỡ, có tính axit hoặc được rót nóng. Với vật liệu nhiều lớp, nguy cơ còn có thể liên quan đến mực in, keo dán hay lớp phủ. Chì và cadmi là các kim loại được kiểm soát trong quy chuẩn đối với một số vật liệu; phơi nhiễm chì có thể ảnh hưởng hệ thần kinh và nhiều cơ quan, còn cadmi có thể gây tổn thương thận và được xác định là chất gây ung thư ở người. Bởi vậy, kiểm nghiệm phải gắn với loại thực phẩm và điều kiện sử dụng thực tế, không chỉ dựa vào tên gọi vật liệu.
Giảm vật liệu cần đi cùng thiết kế tái chế
Chuyển đổi xanh đòi hỏi giảm lượng vật liệu, kéo dài hiệu quả sử dụng tài nguyên và tăng khả năng thu gom, tái chế. Doanh nghiệp có thể cải tiến trọng lượng, cấu trúc và cách phối hợp vật liệu, nhưng thiết kế chỉ phát huy tác dụng nếu hệ thống xử lý sau sử dụng có thể tiếp nhận bao bì đó. Tái chế được về kỹ thuật không đồng nghĩa với việc bao bì chắc chắn được thu gom và tái chế trong thực tế.
Theo thông tin Tập đoàn TH công bố tại hội thảo, doanh nghiệp đã cắt giảm khoảng 600 tấn nhựa mỗi năm thông qua cải tiến vật liệu, trọng lượng và thiết kế bao bì. Đây là kết quả đáng chú ý, nhưng cũng cho thấy giảm nhựa cần được đánh giá cùng hiệu quả bảo quản và khả năng xử lý sau khi dùng. Với nhựa tái chế tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, chất lượng đầu vào, lịch sử sử dụng, quy trình làm sạch và kiểm soát tạp chất đều phải được xem xét; nhãn “tái chế” tự nó không chứng minh vật liệu phù hợp.
Lời hứa “xanh” không thay thế quy định
Tuyên bố “thân thiện môi trường” hay “có thể tái chế” không miễn trừ doanh nghiệp khỏi nghĩa vụ bảo đảm an toàn và tuân thủ pháp luật. Cơ quan quản lý cho biết đã rà soát 66 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, trong đó có 4 quy chuẩn liên quan đến bao bì, dụng cụ và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Doanh nghiệp cần xác định đúng quy chuẩn theo vật liệu và công năng, đồng thời có căn cứ cho các tuyên bố trên nhãn.
Bước tiếp theo là hoàn thiện hướng quản lý: dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi đang được nghiên cứu theo hướng quản lý sản phẩm bằng quy định kỹ thuật do Bộ Y tế ban hành. Trước mắt, doanh nghiệp nên kiểm soát nhà cung cấp có khả năng truy xuất, đánh giá thôi nhiễm theo thực phẩm, nhiệt độ và thời gian sử dụng, rồi chứng minh khả năng thu gom, tái chế. Kết luận rất rõ: bao bì bền vững phải đồng thời an toàn, hợp pháp và phù hợp với hạ tầng xử lý thực tế; thiếu một trong ba, nhãn xanh chưa đủ sức thuyết phục.
