Đào tạo nghề cần bắt đầu từ công việc thật
Hợp tác đào tạo giữa trường nghề và doanh nghiệp là cách tổ chức học tập để người học tiếp xúc với quy trình, thiết bị và tiêu chuẩn tuyển dụng thực tế ngay trước khi tốt nghiệp. Đây không nên là chuyến thực tập cuối khóa mang tính hình thức, mà cần trở thành một phần của chương trình và cách đánh giá năng lực.
Kien Giang College đang theo hướng đó với mô hình “Học kỳ doanh nghiệp”: trường dành riêng một học kỳ để sinh viên học, thực hành và làm việc trực tiếp tại cơ sở sản xuất, kinh doanh. Người học làm quen với quy trình, văn hóa và kỷ luật lao động, đồng thời được doanh nghiệp đánh giá năng lực nghề nghiệp. Giảng viên cũng có dịp cập nhật công nghệ và yêu cầu tuyển dụng để đưa tình huống thực tế vào bài giảng. Giá trị của mô hình nằm ở chỗ phản hồi từ nơi sử dụng lao động có thể quay trở lại lớp học, thay vì đợi đến khi sinh viên ra trường mới phát hiện khoảng cách kỹ năng.
Theo kế hoạch được nêu cho giai đoạn 2020–2025, tỷ lệ sinh viên có việc làm sau một năm tốt nghiệp dự kiến bình quân đạt từ 95% trở lên. Đây là mục tiêu đáng chú ý, nhưng kết quả việc làm sinh viên vẫn cần được nhìn cùng mức độ phù hợp giữa công việc và ngành học.
Từ kỳ thực hành đến cam kết tuyển dụng
Hợp tác doanh nghiệp chỉ tạo khác biệt khi có cơ chế rõ ràng, từ xác định ngành và số lượng người học đến hỗ trợ trong quá trình đào tạo và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Kien Giang College cho biết hai bên có thể thống nhất nhu cầu nhân lực ngay từ đầu; ở một số chương trình, doanh nghiệp cấp học bổng hoặc hỗ trợ học phí và cam kết tuyển người học đạt yêu cầu. Cách làm này giúp trường chủ động tổ chức đào tạo, còn sinh viên biết kỹ năng mình cần chứng minh.
Một hình thức bổ trợ là tăng thời lượng thực hành: một số chương trình dành khoảng 60–70% chương trình cho phần này, để sinh viên làm quen với thiết bị, công nghệ và quy trình trước khi ra trường. Mối liên kết với INSEE cũng gắn đào tạo với môi trường làm việc cụ thể; nhiều kỹ sư lành nghề đã được đào tạo và làm việc trực tiếp tại nhà máy. Trong một chương trình, người học còn được chi trả học phí, nhận trợ cấp sinh hoạt hằng tháng và hỗ trợ tìm việc sau tốt nghiệp.
Mô hình này không có nghĩa là trường nên giao toàn bộ trách nhiệm đào tạo cho doanh nghiệp. Nhà trường vẫn phải bảo đảm nền tảng kiến thức và quyền lợi người học; doanh nghiệp cần đưa ra phản hồi cụ thể thay vì chỉ ký thỏa thuận. Khi hai bên cùng chịu trách nhiệm, cơ hội có việc làm trở nên gắn với năng lực đã được rèn và kiểm chứng.
Liên kết nhiều bên, chuẩn hóa kỹ năng
Ngày kết nối doanh nghiệp năm 2026 của Sonadezi College of Technology and Management, tổ chức ngày 1 tháng 11 với chủ đề kết nối sản xuất, kinh doanh thông minh và tương lai, cho thấy hợp tác trường–doanh nghiệp có thể mở rộng thành mạng lưới. Tại sự kiện, trường ký biên bản ghi nhớ với 10 doanh nghiệp và hiệp hội; chương trình kết nối này đã được duy trì 20 năm, với hơn 100 đơn vị thuộc nhiều lĩnh vực từng ký thỏa thuận. Mục tiêu không chỉ là thêm nơi thực tập, mà là đào tạo nhân lực có tay nghề phù hợp hơn với yêu cầu tuyển dụng.
Tuy nhiên, có thời gian thực hành chưa đồng nghĩa với đã đạt chuẩn nghề. Việc chuẩn hóa kỹ năng nghề bổ sung một phép thử độc lập: năng lực phải được thể hiện qua thao tác, xử lý tình huống và tuân thủ an toàn, chứ không chỉ dựa vào bằng cấp hay kinh nghiệm. Chẳng hạn, giảng viên Nguyễn Văn Thường đạt chứng chỉ kỹ năng nghề bậc 3 ở cả điện công nghiệp và điện dân dụng. Công nghệ sản xuất thay đổi liên tục, nên giảng viên cũng cần cập nhật để bài học theo kịp nơi làm việc.
Với sinh viên, hai hướng này cần đi song song: doanh nghiệp giúp bài học bám sát công việc; chuẩn kỹ năng giúp người học biết mình đã thực hiện được những gì. Một ví dụ về đào tạo gắn nhu cầu địa phương xuất hiện tháng 7 năm 2026, khi Trường Cao đẳng Công nghệ Vĩnh Phúc phối hợp chính quyền xã Phú Lương, tỉnh Tuyên Quang, đào tạo nghề cho hơn 80 lao động nông thôn, trong đó có người thuộc hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Lớp học về bán hàng trực tuyến cho nông sản và chế biến thức ăn chăn nuôi nối kỹ năng với sinh kế thực tế.
Thước đo cuối cùng là năng lực làm việc
Đưa doanh nghiệp vào lớp học chỉ có ý nghĩa khi phản hồi của nhà tuyển dụng dẫn đến điều chỉnh chương trình, còn kỹ năng của người học được kiểm tra bằng việc làm thực tế. Kien Giang College đặt mục tiêu tỷ lệ có việc trong vòng sáu tháng sau tốt nghiệp năm 2025 vượt 80%, trong đó hơn 86% sinh viên tìm được việc phù hợp ngành đào tạo. Những con số này là mục tiêu được công bố, không thay thế việc theo dõi kết quả tuyển dụng và chất lượng công việc sau đó.
Hướng đi đúng không phải là chọn giữa hợp tác doanh nghiệp và chuẩn hóa kỹ năng nghề, mà là kết hợp chúng. Sinh viên cần cơ hội thực hành trong môi trường thật, tiêu chí rõ để tự đánh giá và bằng chứng về năng lực mà nhà tuyển dụng có thể kiểm chứng. Khi trường, doanh nghiệp và người học cùng chịu trách nhiệm cho quá trình ấy, đào tạo nghề mới thực sự mở đường từ lớp học đến việc làm.
