Cỗ máy tạo doanh thu vẫn cần vốn bên ngoài
Huy động vốn Meta là việc công ty phát hành cổ phiếu và chứng khoán liên quan để bổ sung nguồn lực cho những khoản đầu tư vượt quá khả năng tự tài trợ bằng dòng tiền và nợ vay. Động thái này cho thấy cuộc đua AI đang buộc cả những tập đoàn có lợi nhuận lớn phải tìm thêm vốn trên thị trường.
Meta đã triển khai các đợt phát hành cổ phiếu và chứng khoán chuyển đổi trị giá tổng cộng khoảng 35 tỷ USD để tài trợ cho kế hoạch phát triển AI. Quy mô đó đáng chú ý vì doanh thu quý III tăng 26%, lên 64,6 tỷ USD, nhưng chi tiêu vốn trong cùng quý vượt dòng tiền tự do, vốn chuyển sang âm 2,12 tỷ USD. Công ty dự kiến chi từ 135 tỷ đến 145 tỷ USD cho đầu tư vốn trong năm nay, phần lớn dành cho trung tâm dữ liệu AI và năng lực điện toán.
Đây là bước chuyển đáng kể: sau nhiều năm mua lại cổ phiếu để hoàn tiền cho cổ đông, Meta nay yêu cầu thị trường góp vốn để mở rộng hạ tầng. Công ty nói vốn cổ phần mới chỉ là nguồn bổ sung bên cạnh dòng tiền và vay nợ. Nhưng thông điệp thực tế rõ hơn: Meta ngày càng dựa vào thị trường vốn vì tham vọng xây dựng năng lực AI lớn hơn mức dòng tiền hiện tại có thể tự gánh.
Đợt phát hành tiếp theo giữ quyền quyết định trong tay Zuckerberg
Đợt huy động ban đầu gồm cổ phiếu phổ thông loại A và cổ phiếu ưu đãi bắt buộc chuyển đổi. Một phần cổ phiếu loại A được bán qua thỏa thuận kỳ hạn, nghĩa là Meta nhận tiền vào thời điểm sau, còn cổ phiếu ưu đãi sẽ chuyển thành cổ phiếu phổ thông theo điều khoản phát hành. Nvidia, AMD và Broadcom đã bày tỏ ý định mua cổ phiếu phổ thông với tổng giá trị tối đa 5 tỷ USD, nhưng đây chưa phải cam kết ràng buộc.
Kế hoạch tiếp theo có thể huy động thêm tới 60 tỷ USD bằng cổ phiếu loại C mới, không có quyền biểu quyết. Cổ phiếu này sẽ được niêm yết; cổ đông loại A và B dự kiến nhận thêm cổ phiếu loại C theo tỷ lệ một đổi một, rồi chương trình bán ra thị trường mở mới bắt đầu. Cơ cấu này giúp Meta tìm vốn mà không làm suy yếu quyền kiểm soát của Mark Zuckerberg, vốn được củng cố bởi cổ phiếu loại B có quyền biểu quyết vượt trội. Vì vậy, người mua mới có thể góp tiền nhưng không có tiếng nói tương ứng về cách công ty sử dụng vốn.
Lịch trình dự kiến đặt ngày hiệu lực của cổ phiếu loại C vào 19-1-2027, thời điểm bắt đầu bán ra trong quý I năm đó; các giao dịch cổ phiếu kỳ hạn phải hoàn tất trước 19-11-2027, còn cổ phiếu ưu đãi dự kiến chuyển đổi vào khoảng 15-8-2029. Tuy nhiên, quy mô huy động cuối cùng vẫn chưa được bảo đảm.
Cổ đông và nhà quảng cáo cùng chịu tác động
Phát hành thêm cổ phiếu có nghĩa là tỷ lệ sở hữu của cổ đông hiện hữu có thể bị pha loãng. Người nắm giữ cổ phiếu Meta thông qua quỹ hưu trí hoặc quỹ chỉ số sẽ sở hữu một phần nhỏ hơn nếu lượng cổ phiếu lưu hành tăng. Với đợt cổ phiếu không quyền biểu quyết, rủi ro không chỉ nằm ở tỷ lệ sở hữu: người mua mới cũng không được tham gia quyết định cách sử dụng số vốn.
Tác động đến người dùng phổ thông chủ yếu đi qua hoạt động kinh doanh của Meta. AI đã góp phần cải thiện quảng cáo; số lượt hiển thị tăng 10% và giá trung bình mỗi quảng cáo tăng 14%. Mức tăng giá có thể gây sức ép lên các nhà quảng cáo, trong đó có doanh nghiệp nhỏ; các ứng dụng của Meta được hơn 500 triệu doanh nghiệp nhỏ sử dụng theo ước tính của công ty. Người dùng không trực tiếp mua cổ phiếu mới, nhưng có thể cảm nhận hệ quả nếu nhà quảng cáo chuyển chi phí cao hơn vào giá hàng hóa, dịch vụ hoặc thay đổi cách tiếp cận khách hàng.
Nút thắt lớn hơn vẫn là khả năng biến năng lực tính toán mới thành lợi nhuận. Meta cho biết AI đã hỗ trợ hiệu quả quảng cáo, nhưng các khoản đầu tư mới, đặc biệt ở phòng thí nghiệm siêu trí tuệ, cần thêm thời gian để tạo doanh thu. Huy động vốn giúp công ty tiếp tục xây dựng; nó không chứng minh rằng khoản chi sẽ sinh lời.
Cuộc đua AI ngày càng phụ thuộc vào thị trường vốn
Kế hoạch phát hành tổng thể có thể đưa lượng vốn huy động lên tới khoảng 95 tỷ USD, dù chương trình cổ phiếu loại C vẫn chưa được chốt. Đây là dấu hiệu cho thấy Meta không còn xem thị trường vốn chỉ là phương án dự phòng: phát hành cổ phiếu đang trở thành một phần trong cách tài trợ cho trung tâm dữ liệu AI, chip và năng lực điện toán.
Việc các nhà sản xuất chip có thể trở thành nhà đầu tư tạo ra một mối liên hệ đáng chú ý. Những công ty bán phần cứng thiết yếu cho hạ tầng của Meta cũng có thể góp vốn vào chính khách hàng lớn của mình, dù hiện chưa có cam kết mua cổ phiếu mang tính ràng buộc. Cách này mở rộng nguồn tài trợ, nhưng không làm biến mất câu hỏi về hiệu quả sử dụng vốn hay rủi ro pha loãng.
Meta đầu tư AI vì muốn bảo vệ tăng trưởng và xây dựng năng lực điện toán cho các dịch vụ tương lai; song quy mô kế hoạch khiến lợi nhuận hiện tại không còn là câu trả lời duy nhất cho nhu cầu vốn. Thị trường có thể giúp Meta duy trì tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu và mua chip, nhưng cổ đông đang được yêu cầu chấp nhận ít quyền sở hữu hơn, còn người mua mới không có quyền biểu quyết. Kết luận là Meta đã chọn tiếp tục cuộc đua bằng vốn bên ngoài; thành công chỉ được chứng minh khi hạ tầng mới tạo ra lợi nhuận đủ lớn để biện minh cho cái giá mà cổ đông và khách hàng có thể phải chịu.
