Ngày văn hóa chỉ có ý nghĩa khi người dân cùng tham gia
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp sinh hoạt văn hóa trên phạm vi toàn quốc, nơi cộng đồng có thể gặp gỡ, tiếp cận di sản, sáng tạo và cùng thụ hưởng những giá trị văn hóa dân tộc. Lần đầu tổ chức trên cả nước vào ngày 24/11, chương trình gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, diễn ra ngày 24/11/1946. Quy mô 406 hoạt động tại 34 tỉnh, thành cho thấy đây không chỉ là một lễ kỷ niệm trên sân khấu. Điểm đáng chú ý hơn là cách sự kiện đặt người dân vào vai trò chủ thể: văn hóa được đưa tới nơi cộng đồng sinh sống, thay vì chỉ chờ công chúng tìm đến các thiết chế chuyên biệt. Hướng đi ấy khiến bảo tồn có cơ hội gắn với trải nghiệm thường ngày và sự gắn kết giữa các thế hệ.

Quy mô lớn, nội dung đa dạng nhưng cùng hướng về cộng đồng
Tính đến ngày 5/11, kế hoạch gồm 406 hoạt động: 282 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, 36 sự kiện thể thao và 85 hoạt động trưng bày, triển lãm. Các hình thức trải dài từ trình diễn di sản, triển lãm và chiếu phim đến chương trình nghệ thuật quy mô lớn. Sáu nhóm hoạt động chính còn bao gồm tuyên truyền trực quan và truyền thông số; sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch; bảo tồn di sản, phát triển văn hóa đọc, giáo dục văn hóa; hoạt động tại khu dân cư; quảng bá giá trị văn hóa; và biểu dương, nhân rộng mô hình. Cách tổ chức này đáng giá ở sự kết hợp giữa thưởng thức và tham gia: người dân không chỉ xem biểu diễn mà còn có thể trải nghiệm, tìm hiểu và góp sức lan tỏa bản sắc địa phương. Con số lớn chỉ thực sự có ý nghĩa khi những hoạt động ấy tạo được điểm chạm gần gũi với đời sống.

Di sản bước ra khỏi không gian trưng bày
Các địa phương xây dựng chương trình theo đặc trưng vùng miền, nhờ đó trình diễn di sản không bị tách khỏi câu chuyện của nơi chốn. Huế kết hợp trải nghiệm áo dài, Ca Huế, Bài chòi, nghề thủ công và ẩm thực; Bắc Ninh đưa Quan họ lên thuyền; Thái Nguyên tổ chức ngày hội văn hóa các dân tộc. Lạng Sơn dự kiến trình diễn di sản Xứ Lạng, còn Đà Nẵng có chương trình ánh sáng 3D Mapping trên sông Hàn. Ở miền Nam, Vĩnh Long kết hợp không gian ẩm thực Nam Bộ, đua ghe Ngo và đêm lễ hội tại Ao Bà Om; Cần Thơ gắn chương trình “Tiếng Hò Sông Hậu” với các lễ hội địa phương. Những lựa chọn này biến di sản thành trải nghiệm có thể nghe, xem và cùng tham gia. Công nghệ cũng góp phần mở lối tiếp cận: Bản đồ số Văn hóa Việt Nam CMAP được đưa vào phục vụ cộng đồng, giúp các giá trị văn hóa hiện diện thêm trên môi trường số.
Ngày hội Đại đoàn kết là nhịp cầu, không phải phần ghép thêm
Việc đặt Ngày Văn hóa Việt Nam bên cạnh Ngày hội Đại đoàn kết tạo một ý nghĩa thực tiễn: văn hóa trở thành chất liệu để cộng đồng cùng gặp gỡ, nhận ra điểm chung và trân trọng sự đa dạng. Khi người dân tham gia hoạt động tại khu dân cư, từ trải nghiệm di sản đến giao lưu và sáng tạo, bảo tồn không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan chuyên môn. Lễ kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất cũng nhắc lại vị trí của văn hóa trong sự phát triển đất nước; sự kiện được tổ chức lúc 9 giờ ngày 24/11 tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội, truyền hình trực tiếp trên VTV1 và phát thanh trực tiếp trên VOV1. Nhưng thước đo lâu dài không nằm ở số lượng chương trình hay quy mô sân khấu. Điều quan trọng là những cuộc gặp gỡ ấy có khơi dậy sự chủ động của cộng đồng và giúp giá trị văn hóa tiếp tục được thực hành sau ngày hội hay không.
Với hơn 400 hoạt động trên cả nước, Ngày Văn hóa Việt Nam mở ra cơ hội nối di sản và nghệ thuật truyền thống với đời sống đương đại, đồng thời mời người dân tham gia, sáng tạo và thụ hưởng văn hóa. Gắn chuỗi sự kiện với Ngày hội Đại đoàn kết vì thế không chỉ làm dày thêm lịch hoạt động; đó là cách đưa văn hóa vào những mối quan hệ gần gũi nhất của cộng đồng. Nếu trải nghiệm được duy trì thành sinh hoạt thường xuyên, ngày hội có thể trở thành điểm khởi đầu cho một sức sống văn hóa bền bỉ hơn.







