Thành tích bắt đầu từ cách học, không chỉ từ số giờ
Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế là cuộc thi đòi hỏi thí sinh vận dụng kiến thức khoa học, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng giữ bình tĩnh trong những phần thi kéo dài. Hai học sinh lớp 12 chuyên Vật lý Trường THPT chuyên Lam Sơn, Mai Văn Khánh và Nguyễn Quang Dũng, cùng giành huy chương vàng sau vỏn vẹn ba tháng chuẩn bị—một dấu mốc đáng chú ý trong lĩnh vực còn mới mẻ với các em. Thành công ấy không nên được kể như phép màu hay kết quả của một công thức học thuộc lòng. Khánh dựa vào tự học: phân tích dữ kiện, thử nhiều hướng giải và củng cố nền tảng trước khi bước vào bài khó. Dũng có thế mạnh về cách suy luận chắc chắn và trình bày lời giải khoa học. Họ cùng đến đích, nhưng không cần học theo một khuôn duy nhất.
Khánh còn mang theo kinh nghiệm từ các kỳ thi Vật lý trước đó, trong đó có huy chương đồng Olympic Vật lý châu Á. Với em, việc phân bổ thời gian là một kỹ năng thi cử quan trọng: ưu tiên câu dễ trước, rồi quay lại câu khó trong bài thi kéo dài ba đến bốn giờ. Cách làm này nghe giản dị, nhưng giúp bảo vệ điểm số khỏi một lỗi phổ biến: sa lầy quá lâu vào một câu hỏi. Với học sinh trường chuyên đang hướng đến ôn luyện Olympic quốc tế, điểm đáng học không phải là sao chép lịch học của người khác, mà là xây nền vững, tự thử cách giải và biết điều chỉnh chiến thuật theo yêu cầu bài thi.
Ba tháng chuẩn bị cũng là thử thách với người dạy
Thành tích của Khánh và Dũng càng đáng kể khi thời gian làm quen với Thiên văn học chỉ gói gọn trong ba tháng, còn khối lượng kiến thức và yêu cầu luyện tập đều cao. Dũng từng cảm thấy áp lực trước lĩnh vực mới và chưa có nhiều kinh nghiệm, cho thấy huy chương vàng không đồng nghĩa hành trình chuẩn bị nhẹ nhàng. Vai trò của thầy cô vì thế không chỉ là truyền đạt nội dung: người hướng dẫn phải tìm hiểu chương trình, xây dựng đề bám sát yêu cầu và lựa chọn cách dạy phù hợp với từng học sinh. Nhưng sự hỗ trợ ấy phát huy hiệu quả nhất khi người học chủ động. Khánh tự phân tích bài khó, còn Dũng rèn cách lập luận và trình bày. Đây là mô hình chuẩn bị thuyết phục hơn việc chạy theo số giờ: người dạy mở đường, thí sinh tự đi bằng tư duy của mình.
Hai tấm huy chương vàng cũng nhắc rằng năng lực có thể đến từ những điểm mạnh khác nhau. Một thí sinh linh hoạt thử nhiều hướng, người kia thận trọng xây lời giải mạch lạc; cả hai cùng cần sự kiên trì và tự học. Bởi vậy, khi nói về học sinh giành huy chương, điều đáng quan tâm không chỉ là thứ hạng mà còn là cách các em xử lý kiến thức mới, áp lực thời gian và những lúc chưa tìm được lời giải. Thành tích quốc tế có giá trị, nhưng bài học về phương pháp mới là thứ có thể tiếp tục dùng sau khi kỳ thi khép lại.
Huy chương bạc và 35 điểm Quân muốn lấy lại
Bùi Nguyên Hồng Quân, học sinh lớp 12 Lý 1 Trường THPT Chuyên Hà Nội Amsterdam, giành huy chương bạc Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế 2026. Bảng thành tích của em còn có huy chương vàng Olympic Vật lý Bắc Âu 2026 và giải nhì học sinh giỏi quốc gia môn Vật lý năm học 2025–2026. Nhưng với Quân, kết quả ấy đi kèm một nỗi tiếc nuối cụ thể: dù thao tác kính thiên văn thành thạo khi tập ở nhà, áp lực trong kỳ thi quốc tế đầu tiên khiến em không tìm được thiên thể theo yêu cầu. Sự cố làm em mất 15 điểm ở phần thực hành sử dụng kính và kéo theo 20 điểm ở phần thi tiếp theo, tổng cộng 35 trên thang điểm 600. Đây không phải câu chuyện thiếu kiến thức, mà là khoảng cách giữa làm được khi luyện tập và giữ được phong độ trong phòng thi.
Quân cùng đội tuyển có hơn hai tháng ôn lý thuyết, sau đó dành một tuần thực hành ngắm sao tại nhà chiếu hình ở Nha Trang. Hành trình ấy khác với ba tháng tự học và rèn tư duy độc lập nổi bật trong câu chuyện của Khánh, Dũng. Không có cách chuẩn bị nào tự động loại bỏ áp lực: Quân nhìn lại rằng thiếu tự tin khiến em không thi đúng phong độ. Em từng gặp tình huống tương tự khi lo đề khó hơn thực tế, tìm lời giải quá phức tạp rồi mất điểm ở câu đơn giản. Bài học ở đây không phải giảm tham vọng, mà là luyện cả thao tác lẫn khả năng đọc đề tỉnh táo, chọn phương án vừa đủ và tin vào kiến thức đã tích lũy.
Bài học sau vạch đích: chuẩn bị cả tâm lý lẫn thể lực
Áp lực thi đấu không dừng ở một lần lỡ mục tiêu. Quân cho biết cả hai kỳ thi em đều không đạt đúng phong độ vì thiếu tự tin và chịu sức ép; em xem đó là những bài học đắt giá. Trong hai tháng ôn Olympic Thiên văn, việc liên tục ăn đồ ăn ngoài cũng khiến cân nặng của em tăng từ 72 lên 80 kg. Chi tiết này không làm giảm giá trị huy chương bạc, nhưng nhắc rằng một kế hoạch ôn luyện tốt cần tính đến nếp sinh hoạt, bên cạnh đề bài và lịch học. Thí sinh có thể hiểu sâu lý thuyết, thao tác thành thạo, song vẫn cần tập mô phỏng tình huống thi, duy trì sức khỏe và rèn cách xử lý khi bất ngờ xảy ra.
Ba huy chương quốc tế từ hai hành trình cho thấy thành tích không chỉ được quyết định bởi thời lượng ôn tập. Khánh và Dũng biến thời gian ngắn thành lợi thế bằng tự học, nền tảng và cách làm phù hợp với từng người; Quân phơi bày phần khó hơn của cuộc thi—giữ được sự tỉnh táo khi áp lực khiến một thao tác quen thuộc trở nên xa lạ. Huy chương vàng là kết quả đáng tự hào, còn những điểm số đáng tiếc là dữ liệu để sửa cách chuẩn bị. Với học sinh trường chuyên và mọi thí sinh hướng đến đấu trường quốc tế, bài học rõ ràng là: học sâu để làm được, luyện đủ để làm ổn định, và chuẩn bị tâm lý để không tự đánh mất điều mình đã biết.
