Đề xuất mở rộng quyền tiếp cận khám miễn phí
Khám sức khỏe miễn phí là chương trình khám toàn dân do TP.HCM tổ chức, hướng tới giúp người dân được kiểm tra sức khỏe và tạo dữ liệu trực tiếp về tình hình sức khỏe của thành phố. Tại kỳ họp HĐND TP.HCM ngày 30/10, Giám đốc Sở Y tế Tăng Chí Thượng cho biết ngành y tế đang vừa củng cố y tế cơ sở, vừa tăng tốc triển khai chương trình. Điểm đáng chú ý trong đề xuất mới là mở rộng diện được khám miễn phí cho sinh viên và người dân có thông tin nơi ở hiện tại được xác định trên ứng dụng VNeID, không phân biệt thường trú hay tạm trú. Cách tiếp cận này hợp lý với một đô thị có đông người học tập, làm việc xa nơi đăng ký thường trú: quyền tiếp cận dịch vụ nên gắn với nơi người dân đang sinh sống, thay vì bị giới hạn bởi tình trạng cư trú. Tuy nhiên, đây mới là đề xuất của ngành y tế, không nên hiểu là mọi người đã tự động đủ điều kiện hoặc có thể đi khám ngay mà chưa cần hướng dẫn triển khai.
Tiến độ lớn, nhưng khối lượng còn lại vẫn đáng kể
Quy mô triển khai cho thấy vì sao thành phố muốn mở rộng cách tổ chức và đối tượng tiếp cận. Đến ngày 29/10, TP.HCM ghi nhận 6,8 triệu người đã được khám, tương đương 53,5% dân số; hơn 6,1 triệu người đã có hồ sơ sức khỏe điện tử. Trước đó, tối 26/10, lãnh đạo Sở Y tế thông tin thành phố đã có hơn 6,6 triệu lượt khám, tăng khoảng 300.000 lượt so với mốc hơn 6,3 triệu của tuần trước. Dù kết quả đang tăng, ngành y tế đánh giá khối lượng còn lại vẫn rất lớn. Thành phố cần khám thêm 5,9 triệu người trong hai tháng cuối năm 2026, tương đương khoảng 94.000 người mỗi ngày, để hoàn thành mục tiêu khám toàn dân. Đây là nhịp độ cao; vì thế, thành công không thể chỉ tính bằng tổng lượt khám mà còn phải dựa vào việc tiếp cận được những nhóm chưa được phục vụ.
Theo Sở Y tế, phần việc còn lại tập trung đáng kể ở người lao động, người dân tại cộng đồng, học sinh và sinh viên. Với người lao động, thành phố đề nghị huy động doanh nghiệp tham gia và chi trả khám sức khỏe định kỳ theo quy định; các đợt khám có thể tổ chức ngay tại nơi làm việc, theo ca, ngoài giờ hoặc ngày nghỉ để giảm trở ngại về thời gian. Song song, TP.HCM dự kiến tổ chức cao điểm tại xã, phường và khu phố, kể cả buổi tối và ngày nghỉ. Những phương án này quan trọng không kém việc mở rộng tiêu chí trên VNeID: nếu địa điểm và giờ khám không phù hợp, quyền được khám trên giấy vẫn khó chuyển thành lượt khám thực tế.
Đo riêng tỷ lệ khám miễn phí để biết ai còn bị bỏ sót
Một thay đổi đáng chú ý trong quản lý là ngành y tế bổ sung chỉ số theo dõi riêng tỷ lệ người được khám miễn phí, bên cạnh tỷ lệ khám tính trên tổng dân số. Chỉ số tổng thể phản ánh độ bao phủ, nhưng không cho biết rõ kết quả tổ chức khám cho nhóm có chi phí do ngân sách nhà nước bảo đảm. Vì vậy, đánh giá khám miễn phí riêng sẽ giúp nhìn rõ hơn địa phương nào đã tiếp cận được người thuộc diện này và nơi nào cần tổ chức thêm. Sự khác biệt giữa hai thước đo có thể rất lớn: Bình Chánh có tỷ lệ khám miễn phí 95% trong khi tỷ lệ khám cộng dồn trên dân số là 76,8%; Hòa Hiệp lần lượt đạt 93% và 65,1%. Nếu chỉ nhìn con số tổng, những kết quả và khoảng trống riêng của chương trình miễn phí có thể bị che khuất.
Việc theo dõi riêng cũng giúp biến đề xuất mở rộng thành một cam kết có thể kiểm chứng, thay vì dừng ở thông báo về số lượt khám. Sở Y tế cho biết còn 120 xã, phường và đặc khu chưa báo cáo đầy đủ dữ liệu người thuộc diện được ngân sách chi trả cùng kết quả khám miễn phí. Bước tiếp theo vì thế là hoàn thiện dữ liệu, phối hợp với cơ sở y tế và tiếp tục tổ chức khám cho người chưa tiếp cận chương trình. Với người dân, thông tin nơi ở trên VNeID có thể trở thành căn cứ thuận tiện hơn để xác định diện tiếp cận nếu đề xuất được triển khai. Thành phố cần công bố hướng dẫn rõ về điều kiện, địa điểm và cách đăng ký; nếu không, một chính sách rộng hơn vẫn có thể khó tiếp cận trong thực tế.
Mở rộng đối tượng chỉ có ý nghĩa khi đo được kết quả
Hướng đi của chương trình khám sức khỏe TP.HCM có hai mặt gắn chặt với nhau: mở rộng cơ hội khám cho sinh viên và người dân được xác định nơi ở hiện tại trên VNeID, đồng thời đo riêng mức tiếp cận của nhóm được khám miễn phí. Không phân biệt thường trú hay tạm trú là một nguyên tắc phù hợp với đời sống đô thị, nhưng hiệu quả phải thể hiện qua người dân thực sự được khám, không chỉ qua số liệu dân số hoặc lượt khám cộng dồn. Mục tiêu 94.000 lượt mỗi ngày trong hai tháng cuối năm đặt áp lực lớn lên khâu tổ chức, nhất là khi dữ liệu ở nhiều địa phương chưa hoàn tất. Kết luận, đề xuất mở rộng là bước cần thiết, còn chỉ số đánh giá riêng mới giúp thành phố biết bước ấy có đến đúng người hay không. Người dân cũng cần chờ hướng dẫn chính thức trước khi coi mình đã đủ điều kiện hưởng chương trình.
