Chuyến thăm hướng tới một chặng gắn bó thực chất hơn
Quan hệ Việt Nhật trong tầm nhìn mới là sự hợp tác mà hai bên cùng xác định ưu tiên, tạo ra giá trị chung và củng cố năng lực tự quyết, thay vì chỉ dựa vào trao đổi lợi ích trước mắt. Trước chuyến thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến 11 tháng 11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trả lời phỏng vấn NHK, nêu mục tiêu và ý nghĩa của chuyến đi. Thông điệp đáng chú ý không nằm riêng ở nghi thức ngoại giao, mà ở kỳ vọng chuyển những tiềm năng và kết quả đã có thành chặng hợp tác gắn bó hơn, đem lại lợi ích cho nhân dân hai nước. Ông nhấn mạnh nền tảng giao lưu nhân dân hơn 400 năm và vị trí của Nhật Bản như một đối tác chiến lược toàn diện quan trọng, lâu dài. Chuyến thăm vì thế là dịp làm mới cam kết bằng các ưu tiên cụ thể, chứ không chỉ khẳng định tình hữu nghị.
Ý nghĩa của chuyến thăm còn gắn với bối cảnh quốc tế bất định và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững. Việt Nam chọn cách kiên định nguyên tắc, chủ động hành động và chân thành hợp tác; đó là nền tảng để mở rộng quan hệ mà không đánh đổi quyền tự quyết. Ông Tô Lâm kỳ vọng chuyến đi tạo động lực mới cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, đóng góp cho hòa bình và thịnh vượng khu vực.
Đồng hành là tin cậy; đồng kiến tạo là cùng làm ra giá trị
“Đối tác đồng hành” trước hết có nghĩa là duy trì tin cậy lâu dài và cùng thống nhất những ưu tiên, kể cả khi môi trường bên ngoài biến động. Nhưng tầm nhìn không dừng ở sự ủng hộ lẫn nhau: “đồng kiến tạo” đòi hỏi doanh nghiệp và cơ quan hai nước cùng thiết kế sản phẩm, công nghệ và chuỗi giá trị, thay vì để một bên chỉ cung cấp vốn hay thị trường. Đây là bước chuyển quan trọng của hợp tác Việt Nhật: từ kết nối sang cùng tạo năng lực sản xuất và tri thức. Muốn khái niệm ấy có sức nặng, doanh nghiệp Việt cần tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, còn doanh nghiệp Nhật cần mở rộng hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm tại Việt Nam. Niềm tin chỉ bền khi được kiểm chứng bằng dự án có kết quả, cơ hội học hỏi và vai trò lớn hơn cho đối tác trong nước.
Các lĩnh vực được nêu gồm công nghiệp tiên tiến, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và năng lượng sạch; song đầu tư vào lĩnh vực mới sẽ khó tạo dấu ấn nếu thiếu đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực công nghệ, quản trị. Phía Việt Nam cũng đặt trách nhiệm lên mình: xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, dễ dự báo và xử lý kịp thời vướng mắc chính đáng. Cách tiếp cận này khiến quan hệ đối tác chiến lược phải được đánh giá bằng chất lượng liên kết và giá trị sản phẩm cùng tạo ra, không chỉ bằng số dự án hay lời cam kết.
Tự chủ chiến lược phải đi cùng lợi ích thiết thực
Tự chủ chiến lược không đồng nghĩa khép mình hay giảm hợp tác. Đó là năng lực tự quyết định con đường phát triển và có đủ khả năng thực hiện những quyết định ấy; quan hệ với Nhật Bản có thể góp phần tăng năng lực đó thông qua tri thức, công nghệ, nhân lực và liên kết sản xuất. Vì vậy, hợp tác cùng có lợi không nên được hiểu là chia đều mọi lợi ích trên giấy, mà là tạo điều kiện để cả hai bên cùng tiến bộ và mỗi bên có phần đóng góp rõ ràng. Việt Nam cần nâng năng lực doanh nghiệp, còn đối tác Nhật cần nhìn Việt Nam như một nơi cùng nghiên cứu, phát triển và tạo sản phẩm, thay vì chỉ là điểm đến đầu tư.
Thước đo cuối cùng phải là cuộc sống người dân và người lao động. Người Việt học tập, làm việc tại Nhật Bản cần có cơ hội tích lũy tri thức, nâng tay nghề, phát triển sự nghiệp và được bảo đảm quyền lợi; đồng thời, chuyên gia, nhà khoa học và người trẻ Nhật Bản được khuyến khích đến Việt Nam làm việc, nghiên cứu, khởi nghiệp. Hội nhập chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành năng suất cao hơn, doanh nghiệp vững hơn và việc làm tốt hơn. Bởi vậy, tuyên bố về đồng hành, đồng kiến tạo chỉ thuyết phục khi những lợi ích ấy hiện diện trong đời sống, chứ không dừng ở cấp độ quan hệ giữa hai chính phủ.
Kết luận: biến tầm nhìn thành năng lực chung
Thông điệp trước chuyến thăm Nhật Bản đặt ra một hướng đi đúng: giữ nền tảng hữu nghị, nhưng nâng kỳ vọng từ duy trì quan hệ sang cùng giải quyết bài toán phát triển. Tự chủ chiến lược sẽ có ý nghĩa khi hợp tác giúp Việt Nam làm chủ thêm công nghệ và năng lực sản xuất; đồng kiến tạo sẽ đáng tin khi doanh nghiệp hai nước cùng tạo giá trị, còn hợp tác cùng có lợi phải được cảm nhận qua cơ hội việc làm và quyền lợi người lao động. Đây là cách tiếp cận thực chất hơn cho quan hệ Việt Nhật: không xem sự gắn bó lâu đời là điểm đến, mà là vốn xã hội để mở rộng hợp tác hiệu quả. Chặng tiếp theo cần được định hình bằng ưu tiên rõ ràng, thực thi nhất quán và kết quả người dân có thể nhận thấy.
