Từ sân bay phục vụ APEC đến cửa ngõ mới của miền Bắc
Sân bay Gia Bình là cảng hàng không quốc tế đang được xây dựng tại Bắc Ninh, với định hướng bổ trợ Nội Bài và mở rộng kết nối hàng không miền Bắc bằng một đầu mối hiện đại, có khả năng phục vụ cả hành khách lẫn hàng hóa.
Mục tiêu trước mắt là hoàn thành giai đoạn 1 để phục vụ APEC 2027, nhưng ý nghĩa của dự án không nên bị thu hẹp vào một mốc sự kiện. Nhu cầu đi lại, giao thương, du lịch và vận chuyển hàng hóa đang tăng; Việt Nam cũng hội nhập sâu hơn vào các dòng thương mại và đầu tư quốc tế. Trong bối cảnh ấy, thêm năng lực khai thác là lựa chọn chiến lược, không chỉ là việc xây thêm đường băng. Gia Bình được kỳ vọng hình thành một cửa ngõ hàng không mới, bổ trợ thay vì mặc định cạnh tranh trực tiếp với Nội Bài. Nếu hai sân bay được phân vai và kết nối hợp lý, miền Bắc có thể có một hệ thống linh hoạt hơn, thay vì dồn thêm áp lực lên một đầu mối duy nhất.
Tham vọng lớn hơn vận tải: trung tâm kinh tế hàng không
Điểm đáng chú ý nhất trong tầm nhìn Gia Bình là tham vọng vượt khỏi chức năng đưa đón máy bay. Dự án hướng tới mô hình trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới 2.0, dùng kết nối hàng không làm nền cho thương mại, logistics, dịch vụ và các ngành có giá trị gia tăng cao. Đây là hướng đi hợp lý nếu Việt Nam muốn biến vị trí trên các hành lang kinh tế châu Á thành lợi thế thực tế, nhưng cũng là phép thử về quy hoạch: một sân bay lớn không tự động tạo ra một trung tâm kinh tế.
Theo Nghị quyết 256/2025/QH15 ngày 11/12/2025, dự án có thời hạn hoạt động 70 năm; công suất dự kiến vào năm 2030 là 30 triệu hành khách và 1,6 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, tăng lên 50 triệu hành khách và 2,5 triệu tấn vào năm 2050. Quy mô ấy chỉ có ý nghĩa khi đi cùng mạng đường bay, dịch vụ kỹ thuật, bảo dưỡng tàu bay và kết nối mặt đất. Nếu thiếu sự phối hợp với Nội Bài cùng các sân bay khu vực, Gia Bình có nguy cơ trở thành hạ tầng lớn nhưng chưa khai thác hết giá trị.
Chuẩn quốc tế cần đi cùng bản sắc Việt
Một sân bay muốn có chỗ đứng quốc tế phải làm tốt những điều hành khách cảm nhận được: quy trình rõ ràng, di chuyển liền mạch, dịch vụ thuận tiện và trải nghiệm nhất quán. Định hướng của Gia Bình là lấy hành khách làm trung tâm từ khâu thiết kế, hướng tới chuẩn dịch vụ sân bay 5 sao Skytrax; công nghệ số và trí tuệ nhân tạo được dự kiến tích hợp để tạo hành trình thông minh, thuận tiện và cá nhân hóa. Đây là tiêu chuẩn hữu ích, nhưng không nên chỉ được hiểu như mục tiêu danh hiệu. Giá trị của nó nằm ở việc giảm bất tiện thực tế cho người đi công tác, du khách và doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa.
Bản sắc Việt Nam có thể giúp sân bay khác biệt nếu được thể hiện nhất quán trong kiến trúc, thiết kế, dịch vụ và trải nghiệm, thay vì dừng ở trang trí biểu tượng. Tầm nhìn thương hiệu được xây dựng quanh triết lý Trời – Đất – Con người, nhấn mạnh sự hài hòa giữa không gian, văn hóa và con người. Tiêu chuẩn quốc tế đặt ra mức phục vụ; bản sắc địa phương tạo lý do để hành khách nhớ đến nơi này. Hai yếu tố chỉ bổ trợ nhau khi văn hóa được chuyển thành trải nghiệm tinh tế, dễ tiếp cận và không làm giảm hiệu quả vận hành.
Công trường là bước đầu; kết nối mới quyết định thành bại
Tiến độ cho thấy tham vọng đang được chuyển thành công trường, dù chặng đường phía trước vẫn đòi hỏi phối hợp chặt chẽ. Theo thông tin của tỉnh Bắc Ninh, hơn 1.800 ha trong tổng diện tích hơn 1.900 ha đã được giải phóng mặt bằng, tương đương trên 94%; phần còn lại dự kiến tiếp tục được bàn giao trong năm 2026. Đường cất hạ cánh, đường lăn đã có mặt bằng sạch, trong khi các hạng mục ưu tiên như nhà khách VIP và tháp kiểm soát không lưu đang được triển khai. Giai đoạn đầu hướng tới phục vụ APEC 2027, nhưng mốc sự kiện chỉ là phép kiểm tra tiến độ, không phải thước đo đầy đủ cho hiệu quả lâu dài.
Kỳ vọng lớn hơn là Gia Bình góp phần nâng vị thế hàng không và tạo động lực cho kinh tế thông qua luồng khách, hàng hóa, đầu tư và dịch vụ. Điều đó sẽ phụ thuộc vào phân vai giữa Gia Bình và Nội Bài, chất lượng kết nối đường bộ, khả năng thu hút hãng bay và sự hình thành các hoạt động kinh tế quanh sân bay. Gia Bình có lợi thế quỹ đất để phát triển dài hạn, nhưng lợi thế chỉ thành năng lực cạnh tranh khi hạ tầng được khai thác đồng bộ. Tham vọng trung tâm hàng không thế hệ mới vì vậy đáng được theo đuổi, song cần được đánh giá bằng kết nối thực chất và giá trị tạo ra cho hành khách, doanh nghiệp lẫn toàn vùng.
