Thông tư 85/2026: Vì sao phụ huynh không thể bỏ qua?
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT là văn bản quy định việc tổ chức hoạt động giáo dục nâng cao và hoạt động giáo dục dựa trên nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, bao gồm cả hoạt động ngoài giờ chính khóa, nhằm bảo đảm quyền lợi học sinh, tránh lạm thu, ép buộc tham gia và xâm phạm dữ liệu cá nhân. Điểm quan trọng là Thông tư có hiệu lực từ ngày 15/11, chính thức đặt ra 7 nhóm hành vi cấm trong tổ chức hoạt động giáo dục, đặc biệt là hoạt động ngoài giờ vốn lâu nay khá “xám” về quy định. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật, mà là bước chuyển về tư duy: học sinh là người thụ hưởng dịch vụ giáo dục, có quyền từ chối, có quyền được bảo vệ, chứ không phải đối tượng bị huy động cho mọi kế hoạch của nhà trường. Theo quy định, hoạt động giáo dục nâng cao được tổ chức trong buổi học hai ca hoặc theo thời khóa biểu hai buổi/ngày và không thu tiền của học sinh. Trong khi đó, hoạt động giáo dục dựa trên nhu cầu người học được tổ chức ngoài giờ học chính khóa và bổ trợ, trên cơ sở tự nguyện của học sinh, cha mẹ hoặc người giám hộ. Việc hiểu rõ ranh giới này là bước đầu để phụ huynh nhận diện hành vi cấm giáo dục và bảo vệ con.
7 hành vi cấm giáo dục ngoài giờ: Không còn vùng xám cho ép buộc và lạm thu
Thông tư 85/2026 liệt kê rõ 7 nhóm hành vi bị cấm khi tổ chức hoạt động giáo dục nâng cao và hoạt động dựa trên nhu cầu người học. Thứ nhất, trường không được cắt giảm, bỏ qua hoặc tổ chức sơ sài nội dung giáo dục nâng cao đã được phê duyệt, cũng không được “tách” nội dung thuộc trách nhiệm Nhà nước sang dạng hoạt động theo nhu cầu để thu tiền, càng không được lợi dụng các hoạt động này để dạy trước chương trình, ôn thi hay tổ chức dạy thêm trái luật. Thứ hai, mọi hình thức ép buộc, gây áp lực, cưỡng chế học sinh tham gia hoạt động theo nhu cầu đều bị cấm; việc tham gia hay không tham gia không được dùng làm căn cứ đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, khen thưởng, xếp loại hoặc thực hiện bất kỳ hành vi nào ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của học sinh. Thứ ba, nhà trường không được thu tiền của học sinh, phụ huynh hoặc người giám hộ dưới bất kỳ hình thức nào cho hoạt động giáo dục nâng cao, cũng như không được thu ngoài danh mục đã phê duyệt, thu vượt mức do UBND tỉnh quyết định hoặc thu sai quy định đối với hoạt động theo nhu cầu.
Minh bạch, an toàn và dữ liệu cá nhân: Những “lá chắn” mới cho học sinh
Ba nhóm hành vi cấm còn lại tập trung vào minh bạch, an toàn và bảo vệ dữ liệu cá nhân – những yếu tố lâu nay ít được phụ huynh chú ý nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi học sinh. Thứ tư, nhà trường không được lựa chọn tổ chức, cá nhân phối hợp hoạt động nếu không bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan; không được giao cho họ thực hiện trách nhiệm thay cơ sở giáo dục, cũng như không được để xảy ra xung đột lợi ích, độc quyền trong cung cấp hoặc sử dụng môi trường giáo dục cho mục đích quảng cáo, tiếp thị lệch khỏi mục tiêu giáo dục. Thứ năm, mọi việc nhận tiền, tài sản, quà tặng hay lợi ích vật chất, tinh thần ngoài nội dung đã ghi trong hợp đồng, thỏa thuận hoặc ngoài khoản tài trợ thực hiện theo pháp luật về tài trợ cho cơ sở giáo dục đều bị cấm. Thứ sáu, trường không được tổ chức hoạt động khi chưa bảo đảm nội dung, học liệu, nhân sự, cơ sở vật chất, điều kiện sức khỏe và an toàn cho học sinh, cũng không được dùng học liệu chưa được thẩm định, phê duyệt. Thứ bảy, việc thu thập, lưu trữ, sử dụng, chia sẻ dữ liệu cá nhân, hình ảnh, âm thanh của học sinh nếu vi phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân là hành vi bị nghiêm cấm.
Quyền lợi học sinh trong hoạt động ngoài giờ: Phụ huynh cần nắm để bảo vệ con
Điểm đáng chú ý là Thông tư 85/2026 không chỉ liệt kê hành vi cấm giáo dục mà còn khẳng định rõ quyền lợi học sinh trong hoạt động ngoài giờ. Hoạt động giáo dục nâng cao là hoàn toàn miễn phí đối với người học, còn hoạt động giáo dục dựa trên nhu cầu được chi trả trên cơ sở tự nguyện của học sinh, phụ huynh hoặc người giám hộ, với tính chất là khoản phí dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục ngoài học phí, phải bảo đảm công khai, minh bạch theo quy định tài chính hiện hành. Quan trọng hơn, việc tham gia hay không tham gia hoạt động theo nhu cầu không được dùng làm căn cứ đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, khen thưởng, xếp loại hay thực hiện bất kỳ hành vi nào ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của học sinh. Các chính sách miễn, giảm học phí cho học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, thuộc diện chính sách, dân tộc thiểu số, khuyết tật vẫn được thực hiện theo pháp luật và chính sách an sinh xã hội địa phương. Nói cách khác, Thông tư 85/2026 đặt học sinh vào vị trí trung tâm, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau vì điều kiện kinh tế hay lựa chọn tham gia hoạt động ngoài giờ.
Kết luận: Phụ huynh chủ động giám sát để Thông tư đi vào đời sống
Từ ngày 15/11, Thông tư 85/2026 chính thức có hiệu lực, nhưng văn bản pháp luật chỉ thực sự có ý nghĩa khi phụ huynh, học sinh và nhà trường cùng thực thi. Về phía phụ huynh, việc nắm rõ 7 nhóm hành vi cấm giáo dục, hiểu ranh giới giữa hoạt động giáo dục nâng cao và hoạt động theo nhu cầu, cũng như nhận diện các dấu hiệu ép buộc, lạm thu, thiếu minh bạch hay xâm phạm dữ liệu cá nhân là điều bắt buộc nếu muốn bảo vệ con trong môi trường học đường. Hoạt động ngoài giờ có thể là cơ hội tốt để học sinh trải nghiệm, phát triển năng lực, nhưng chỉ khi được tổ chức đúng luật, tự nguyện, an toàn và minh bạch. Phụ huynh cần mạnh dạn đặt câu hỏi khi thấy khoản thu bất thường, yêu cầu nhà trường giải thích căn cứ pháp lý, và phối hợp với các cơ quan quản lý giáo dục khi phát hiện vi phạm. Khi cộng đồng phụ huynh chủ động giám sát, Thông tư 85/2026 sẽ không dừng lại ở giấy tờ, mà trở thành lá chắn thực sự cho quyền lợi học sinh trong mọi hoạt động ngoài giờ.
