Mặt bằng là phép thử tiến độ của các công trình lớn
Giải phóng mặt bằng là quá trình thu hồi đất, hoàn tất bồi thường và bàn giao khu vực dự án để có thể thi công, đồng thời tổ chức di dân và tái định cư khi cần thiết. Với Khánh Hòa, đây không còn là khâu thủ tục đứng ngoài công trường, mà là điều kiện quyết định để các dự án điện hạt nhân và giao thông chuyển từ kế hoạch sang triển khai.
Ngày 28/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trịnh Minh Hoàng kiểm tra tiến độ di dân, tái định cư và giải phóng mặt bằng phục vụ Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 ở xã Phước Dinh và Ninh Thuận 2 ở xã Vĩnh Hải. Hai dự án đã có kết quả đáng kể, song phần việc còn lại đòi hỏi xử lý sát từng trường hợp. Việc lãnh đạo tỉnh trực tiếp kiểm tra cho thấy áp lực không chỉ nằm ở khối lượng đất cần thu hồi: bồi thường, bàn giao mặt bằng và hạ tầng tái định cư phải tiến cùng nhau.
Tiến triển rõ, nhưng không thể để hồ sơ tồn đọng
Tại Ninh Thuận 1, địa phương đã xác nhận nguồn gốc đất cho 646 trường hợp trên 474,9 ha, phê duyệt bồi thường cho 478 trường hợp trên 468,8 ha và thu hồi 396,5 ha, tương đương 77% diện tích dự án. Đã chi trả 661,8 tỷ đồng cho 205 trường hợp; giải ngân đạt hơn 1.375 tỷ đồng, bằng 77,3% kế hoạch và tăng 21,3 tỷ đồng so với ngày 21/10. Di dời mồ mả tại dự án đã hoàn thành.
Ninh Thuận 2 đã hoàn tất xác nhận nguồn gốc đất; bồi thường được phê duyệt và chi trả cho 814 trường hợp trên 403,3 ha, đạt 97,5%. Riêng từ ngày 21 đến 27/10, dự án chi thêm 43 tỷ đồng cho 72 trường hợp, đưa tổng giải ngân lên 2.214 tỷ đồng; di dời mồ mả đạt 82%, với 2.402 trong tổng số 2.930 mộ đã được di dời. Những con số này cho thấy tiến độ, nhưng không bảo đảm phần vướng mắc tự biến mất. Tỉnh yêu cầu đối thoại với hộ đã có phương án nhưng chưa nhận tiền, phân loại trường hợp tồn đọng và xử lý dứt điểm.
Giao thông cũng mắc ở điểm nghẽn mặt bằng
Ngày 30/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Huyền chủ trì cuộc họp rà soát giải phóng mặt bằng và giải ngân vốn tại các dự án giao thông do Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và giao thông Khánh Hòa làm chủ đầu tư. Một số hạng mục có kết quả giải ngân cao: dự án thành phần 1 cao tốc Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột đạt 93,21% giá trị hợp đồng; dự án Tỉnh lộ 6 – ĐT.651G, đoạn 2, giải ngân đủ 118 tỷ đồng vốn được giao.
Nhưng tỷ lệ giải ngân không đồng nghĩa mọi công trường đã thông suốt. Một số công trình vẫn vướng mặt bằng và nguồn vật liệu xây dựng. Tỉnh yêu cầu tháo gỡ từng khó khăn, hoàn thiện hồ sơ và ưu tiên vốn bồi thường cho các hộ đã đồng thuận bàn giao đất, để nhà thầu sớm tiếp cận công trường. Đây là lựa chọn đúng trọng tâm: khi mặt bằng chưa sạch, vốn và năng lực thi công khó chuyển thành tiến độ thực tế. Với hạ tầng Khánh Hòa, xử lý đồng thời đất đai và nguồn cung vật liệu quan trọng hơn việc chỉ nhìn vào con số giải ngân.
Năm 2026 phải là hạn chót cho những vướng mắc kéo dài
Yêu cầu của tỉnh không dừng ở việc đẩy nhanh trước mắt. Trung tâm Phát triển quỹ đất được giao rà soát từng dự án, phối hợp hỗ trợ địa phương hoàn thiện hồ sơ và tập trung xử lý dứt điểm giải phóng mặt bằng các công trình trong năm 2026. Với các dự án điện hạt nhân, lãnh đạo tỉnh cũng yêu cầu đẩy nhanh thu hồi, bàn giao đất, đồng thời tập trung nguồn lực bảo đảm chất lượng và tiến độ hạ tầng tại khu tái định cư, khu nghĩa trang.
Mốc thời gian này cần đi kèm trách nhiệm cụ thể và theo dõi đến từng trường hợp: hộ đã được duyệt phương án nhưng chưa nhận tiền, hồ sơ còn thiếu, hay phần việc tái định cư chưa hoàn tất. Nếu các khâu ấy tiếp tục bị tách rời, cả dự án điện hạt nhân lẫn dự án giao thông đều có nguy cơ chậm dù vốn đã được bố trí. Khánh Hòa đang chọn đúng điểm nghẽn; thước đo tiếp theo phải là mặt bằng được bàn giao đúng hạn. Năm 2026 vì vậy không nên chỉ là mục tiêu hành chính, mà phải là thời hạn kết thúc những vướng mắc còn có thể giải quyết.
