Danh hiệu ghi nhận năng lực phát triển AI
“Doanh nghiệp AI tiêu biểu” là hạng mục của Giải thưởng Trí tuệ nhân tạo Việt Nam nhằm vinh danh doanh nghiệp trực tiếp nghiên cứu, phát triển và sở hữu công nghệ AI, thay vì chỉ ứng dụng giải pháp có sẵn. Tại Ngày hội Trí tuệ nhân tạo Việt Nam 2026 (AI4VN 2026) ở Hà Nội, Zalo được trao danh hiệu này trong khuôn khổ AI Awards 2026. Thông tin vinh danh cũng được xác nhận trong tường thuật về lễ trao giải tại ngày hội. Ban tổ chức đánh giá doanh nghiệp theo năng lực công nghệ, hiệu quả triển khai thực tế, tốc độ phát triển và đóng góp cho hệ sinh thái AI trong nước. Đây là bộ tiêu chí đáng chú ý: nó đòi hỏi bằng chứng về công nghệ do doanh nghiệp làm chủ và khả năng tạo giá trị ngoài phòng nghiên cứu. Vì vậy, giải thưởng không nên được hiểu đơn thuần như một danh hiệu phổ biến dành cho thương hiệu công nghệ.
AI4VN là sự kiện thường niên tổ chức từ năm 2018 dưới sự chỉ đạo của Bộ Khoa học và Công nghệ, do báo VnExpress phối hợp thực hiện. Trong khuôn khổ ngày hội, AI Awards vinh danh các giải pháp, sản phẩm, tài năng AI và doanh nghiệp phát triển AI tiêu biểu. Đặt giải thưởng vào bối cảnh ấy, danh hiệu của Zalo có ý nghĩa như một đánh giá về cả quá trình xây dựng năng lực lẫn việc chuyển năng lực đó thành sản phẩm. Nhưng chính các tiêu chí và ứng dụng cụ thể mới là căn cứ để nhìn nhận giải thưởng, chứ không phải tên gọi của hạng mục.
Tự chủ mô hình là phần cốt lõi của câu chuyện
Một dấu mốc tiêu biểu của Zalo AI là mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt Zalo LLM, còn gọi là KiLM, được giới thiệu cuối năm 2023. Đội ngũ kỹ sư Việt Nam phát triển mô hình theo hướng huấn luyện từ đầu, thay vì chỉ tinh chỉnh một mô hình nước ngoài. Đến năm 2024, mô hình đạt 13 tỷ tham số và được huấn luyện trên hơn 1.000 tỷ token đa lĩnh vực; khoảng 15% dữ liệu là tiếng Việt chất lượng cao do đội ngũ tự xây dựng, tuyển chọn. Zalo cho biết đã rút thời gian phát triển mô hình đầu tiên từ 18 tháng xuống còn 6 tháng và đạt hiệu năng bằng 150% GPT-3.5 trên bộ đánh giá VMLU. Kết quả so sánh này là số liệu doanh nghiệp công bố, cần được hiểu trong phạm vi bộ đánh giá được nêu.
Tự chủ từ thiết kế kiến trúc, khởi tạo tham số đến thuật toán huấn luyện là lựa chọn tốn nguồn lực, nhất là khi GPU chuyên dụng và dữ liệu tiếng Việt chất lượng cao còn là thách thức với các đơn vị trong nước. Bởi vậy, ý nghĩa của KiLM không chỉ nằm ở quy mô mô hình mà còn ở năng lực tích lũy để kiểm soát quy trình phát triển. Zalo duy trì cuộc thi Zalo AI Challenge từ năm 2018 và tổ chức Zalo AI Summit thường niên, góp phần tạo diễn đàn cho cộng đồng nghiên cứu, kỹ sư và doanh nghiệp công nghệ. Những hoạt động này bổ sung bối cảnh cho danh hiệu: đây là sự ghi nhận gần một thập kỷ theo đuổi nghiên cứu và ứng dụng AI, không phải thành tích xuất hiện từ một sản phẩm đơn lẻ.
Giá trị của AI được đo bằng việc người dùng có thể dùng
Phần thuyết phục nhất trong hồ sơ ứng dụng của Zalo là các tiện ích đã đi vào giao tiếp hằng ngày. Tính đến cuối tháng 9/2026, nền tảng có 82,6 triệu người dùng thường xuyên hằng tháng; theo thống kê doanh nghiệp, 41% trong số này đã dùng ít nhất một tính năng AI. Soạn tin nhắn bằng giọng nói có 14 triệu người dùng thường xuyên hằng tháng, chuyển giọng nói thành văn bản đạt 8,8 triệu và Dịch AI đạt 3,4 triệu. Tính năng sao chép chữ từ ảnh, ra mắt năm 2026, có hơn 2,9 triệu người dùng hằng tháng. Các con số cho thấy AI có thể hữu ích nhất khi được đặt ngay trong thao tác quen thuộc, thay vì yêu cầu người dùng học một công cụ mới.
Tác động xã hội hiện rõ hơn ở Phụ đề cuộc gọi video, công cụ chuyển lời nói thành văn bản theo thời gian thực để hỗ trợ người cao tuổi và người suy giảm thính lực. Đến cuối tháng 6/2026, hơn 400.000 người trên 60 tuổi đã sử dụng tính năng này. Ở dịch vụ công, Trợ lý Công dân số vận hành trên kênh Zalo Official Account, tra cứu thủ tục hành chính từ nguồn dữ liệu tin cậy; sau sáu tháng triển khai, dịch vụ phục vụ hơn 660.000 người và xử lý gần một triệu câu hỏi. Kiki Auto, trợ lý giọng nói tiếng Việt dành cho ô tô, đạt hơn 1,6 triệu lượt cài đặt và sử dụng tại Việt Nam tính đến tháng 6/2026. Những ví dụ này củng cố điểm đáng ghi nhận: công nghệ có ý nghĩa khi giúp người dùng tiếp cận thông tin và giao tiếp thuận tiện hơn.
Danh hiệu có trọng lượng, nhưng không thay thế phép thử thực tế
Giải thưởng AI Việt Nam ở hạng mục doanh nghiệp có giá trị khi phản ánh được hai lớp năng lực: làm chủ công nghệ và triển khai có hiệu quả. Trường hợp Zalo cho thấy cả hai qua KiLM, các công cụ ngôn ngữ và những tính năng đã có lượng người dùng đáng kể. Với một nền tảng ghi nhận 2,2 tỷ tin nhắn mỗi ngày trong tháng 9/2026, việc tích hợp tiện ích AI vào môi trường quen thuộc có thể mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ cho nhiều nhóm người dùng. Tuy nhiên, quy mô sử dụng không tự nó chứng minh mọi tính năng đều hữu ích như nhau; tiêu chí quan trọng vẫn là độ tin cậy, mức phù hợp với nhu cầu và khả năng phục vụ liên tục.
Vì vậy, danh hiệu “Doanh nghiệp AI tiêu biểu” nên được xem là sự ghi nhận một chặng đường và một hướng đầu tư, không phải kết luận cuối cùng về chất lượng AI. Những dữ liệu về người dùng, mô hình và ứng dụng tạo cơ sở để đánh giá; giá trị lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc công nghệ tiếp tục giải quyết vấn đề thật, đặc biệt với người cao tuổi, người khuyết tật và người cần tiếp cận dịch vụ công. Điểm đáng kể nhất trong sự vinh danh tại AI4VN 2026 là lời khẳng định rằng năng lực AI trong nước có thể vừa được nghiên cứu, vừa được đưa đến đời sống ở quy mô lớn.
