Công nghệ hữu ích chỉ khi được triển khai có trách nhiệm
Bức xạ y tế là việc sử dụng thiết bị và kỹ thuật có bức xạ ion hóa để hỗ trợ chẩn đoán, điều trị và theo dõi bệnh, với yêu cầu kiểm soát liều chiếu và bảo vệ người bệnh, nhân viên y tế cùng cộng đồng. Vì vậy, mở rộng ứng dụng năng lượng nguyên tử không thể chỉ được đo bằng số máy hay kỹ thuật mới được đưa vào sử dụng: chất lượng chuyên môn và an toàn phải đi trước tốc độ đầu tư. Sáng 27/10/2026, Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Bắc Ninh tổ chức hội thảo khoa học về ứng dụng năng lượng nguyên tử trong y tế. Cuộc gặp quy tụ cơ quan quản lý, chuyên gia và cơ sở y tế để bàn thực trạng, nhu cầu, định hướng phát triển và giải pháp bảo đảm an toàn bức xạ. Đây là thời điểm cần thiết: mạng lưới kỹ thuật đã hình thành, nhưng mỗi bước mở rộng sẽ làm tăng yêu cầu về nhân lực, vận hành và giám sát.
Mạng lưới thiết bị đã rộng, nhưng năng lực không chỉ nằm ở số lượng
Quy mô hiện có cho thấy bức xạ y tế đã gắn với nhiều khâu chăm sóc sức khỏe tại Bắc Ninh. Thành phố có 116 cơ sở sử dụng thiết bị X-quang, khoảng 258 thiết bị X-quang và chụp chiếu; 47 máy CT tại 41 cơ sở, 8 hệ thống C-Arm tại 6 cơ sở và 1 hệ thống DSA. Y học hạt nhân và xạ trị mỗi lĩnh vực được triển khai tại 2 cơ sở. Những kỹ thuật này giúp bác sĩ phát hiện, đánh giá và theo dõi bệnh; với người bệnh, lợi ích chỉ thành hiện thực khi chỉ định phù hợp và kết quả đủ tin cậy. Do đó, định hướng đúng không phải là phân bổ thiết bị dàn trải. Hội thảo nhấn mạnh cần căn cứ mô hình bệnh tật, nhu cầu khám chữa bệnh, khả năng đầu tư và năng lực vận hành của từng cơ sở; đồng thời phân biệt nơi đã triển khai ổn định, nơi cần củng cố chất lượng và nơi có nhu cầu phát triển. Máy móc thiếu nhân lực và quy trình phù hợp có thể thành gánh nặng thay vì nâng cao khả năng điều trị.
Quản lý và kiểm soát chất lượng phải theo kịp đầu tư
Điểm đáng lưu tâm nhất là nguy cơ coi mở rộng kỹ thuật đồng nghĩa với tiến bộ. Tại hội thảo, chuyên gia cảnh báo việc lạm dụng chỉ định X-quang và CT; các cơ sở được khuyến nghị tuân thủ quy định pháp luật, kiểm soát chất lượng thiết bị và quy trình, đào tạo định kỳ nhân viên bức xạ cùng người phụ trách an toàn. Nguyên tắc tối ưu hóa liều chiếu ALARA và xây dựng văn hóa an toàn cần trở thành thực hành thường ngày, không chỉ là yêu cầu trên hồ sơ. Kiểm soát chất lượng vì thế phải bao trùm cả thiết bị, quy trình chuyên môn và năng lực người vận hành. Chỉ định đúng giúp tránh chiếu xạ không cần thiết; thiết bị được kiểm tra và quy trình được thực hiện chuẩn giúp hình ảnh, liều điều trị đạt yêu cầu. Các biện pháp ấy bảo vệ người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng, đồng thời duy trì niềm tin vào dịch vụ. An toàn bức xạ không phải phần phụ của dự án đầu tư mà là điều kiện để kỹ thuật phát huy giá trị.
Ưu tiên đồng bộ nhân lực, thiết bị và mạng lưới chăm sóc
Định hướng giai đoạn 2026–2030 được đặt trên ba trụ cột: nhân lực, cơ sở vật chất và trang thiết bị. Bắc Ninh đề xuất ưu tiên đầu tư 2 máy gia tốc thế hệ mới và 1 hệ thống xạ trị áp sát, đồng thời chuẩn bị nhân lực trước khi thiết bị đến từ 12–18 tháng. Cách làm này hợp lý hơn mua sắm trước rồi mới tìm người vận hành: kỹ thuật chuyên sâu cần đội ngũ được đào tạo, quy trình sẵn sàng và khả năng duy trì lâu dài. Hệ thống cũng cần phối hợp tốt hơn giữa các tuyến. Cơ sở chưa đủ năng lực nên phát hiện, tư vấn và chuyển người bệnh đến nơi đáp ứng chuyên môn, thay vì triển khai riêng lẻ vượt khả năng. Sau hội thảo, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp Sở Y tế cùng các đơn vị liên quan rà soát nhu cầu, đề xuất nhóm kỹ thuật ưu tiên và giải pháp phù hợp. Thành công nên được đánh giá bằng tiếp cận điều trị an toàn, chất lượng ổn định và nguồn lực được sử dụng đúng chỗ.
