Khi khoa học trở nên gần gũi với người trẻ
Giao lưu học thuật là hoạt động gặp gỡ, trao đổi tri thức và kinh nghiệm giữa người học, nhà nghiên cứu trong nước với chuyên gia quốc tế, qua đó mở lối cho đào tạo và hợp tác nghiên cứu. Giá trị đầu tiên của những cuộc gặp ấy không nằm ở danh tiếng của diễn giả, mà ở việc giúp người trẻ nhìn thấy khoa học được làm ra như thế nào. Cuối tháng 9 và trong tháng 10/2026, Quỹ VinFuture tổ chức chuỗi InnovaConnect tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM, với sự tham gia của GS. David MacMillan, chủ nhân Giải Nobel Hóa học năm 2021, và GS. Nguyễn Thành Vinh từ Đại học New South Wales, Australia. Học sinh, sinh viên được hỏi trực tiếp về cách chọn câu hỏi nghiên cứu, đối diện thử nghiệm thất bại và theo đuổi lời giải. Những câu chuyện về cả thành công lẫn trở ngại khiến con đường nghiên cứu bớt xa vời, đồng thời gợi cho người trẻ ý tưởng rằng một câu hỏi từ lớp học hay phòng thí nghiệm cũng có thể là điểm khởi đầu.
GS. Nguyễn Thành Vinh cho biết ông ấn tượng với sự tò mò và tinh thần trao đổi cởi mở của sinh viên Việt Nam. Đây là tín hiệu đáng chú ý: người trẻ không chỉ tiếp nhận thành tựu đã có, mà muốn hiểu quá trình tạo ra tri thức. Muốn cảm hứng ấy bền hơn một buổi trò chuyện, trường học và đơn vị tổ chức cần tạo điều kiện để sinh viên tiếp tục đặt câu hỏi, gặp lại diễn giả và tham gia nhóm nghiên cứu.
Từ trao đổi khoa học đến dự án có đầu ra
Một cuộc gặp có giá trị lâu dài khi nó nối đúng chuyên môn, bài toán và nguồn lực. Tại InnovaConnect năm 2025 ở Đà Nẵng, PGS.TS. Võ Thắng Nguyên, Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng, trao đổi chuyên sâu về vật liệu và điện hóa trong kinh tế tuần hoàn, rồi kết nối với TS. Dư Hoàng Long của Đại học Monash, Australia. Hai nhà nghiên cứu sau đó triển khai hướng sản xuất ammonia từ nước thải bằng phương pháp điện hóa, nhằm biến chất thải thành tài nguyên. Đây là ví dụ thuyết phục hơn một bản ghi nhớ chung chung: giao lưu học thuật tạo ích lợi khi cuộc trò chuyện chuyển thành câu hỏi nghiên cứu có thể cùng giải quyết.
Kết nối còn có thể mở đường cho sinh viên sau đại học tham gia nhóm nghiên cứu tại Hàn Quốc, cũng như tạo cơ hội đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh Việt Nam – Australia, trao đổi sinh viên và nhà nghiên cứu trẻ, cùng xây dựng đề xuất tài trợ và dự án chung. Những hình thức này không chỉ đưa tri thức qua biên giới; chúng giúp đào tạo nhân lực trong môi trường hợp tác và mở rộng năng lực của các nhóm trong nước. Tuy nhiên, đối tác quốc tế cần được ghép nối dựa trên năng lực bổ trợ và mục tiêu cụ thể, thay vì chỉ dựa vào sự nổi tiếng của một chuyên gia.
Kết nối chuyên gia với nhu cầu trong nước
Muốn trao đổi khoa học tạo ra kết quả, cộng đồng trong nước phải bước vào cuộc gặp với câu hỏi và thế mạnh của mình. Trong lĩnh vực y tế số, tháng 10/2026, PGS. Nguyễn Thị Thu Trâm, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, thảo luận với GS. Haifeng Shen của Đại học Southern Cross và PGS. Lê Nguyễn Quốc Khánh của Đại học Y khoa Đài Bắc về bảo mật dữ liệu người bệnh và trí tuệ nhân tạo. Sau chương trình, bà dự kiến duy trì kết nối, hướng tới xây dựng nhóm nghiên cứu y tế số, tổ chức đào tạo về an toàn dữ liệu sức khỏe và đạo đức AI, đồng thời tìm cơ hội hợp tác nghiên cứu quốc tế. Cách tiếp cận này đặt bài toán thực tế của cơ sở trong nước ở trung tâm, còn chuyên gia quốc tế đóng góp phương pháp, kinh nghiệm và góc nhìn bổ sung.
Các chương trình InnovaTalk, InnovaConnect và Chuỗi Đối thoại Khám phá Tương lai đã thu hút hàng nghìn chuyên gia, nhà khoa học và sinh viên trong nước, quốc tế tính đến năm 2026. Quy mô đó tạo nền tảng cho mạng lưới, nhưng số lượng người tham dự không tự động đồng nghĩa với hợp tác bền vững. Cần có đầu mối duy trì liên lạc, cơ chế hỗ trợ trao đổi và đào tạo, cùng thời gian để hình thành nhóm làm việc và dự án chung. Như GS. Nguyễn Thành Vinh nhấn mạnh, để tạo ra khoa học cần có “con người, cơ chế và thời gian”.
Cơ hội chỉ thành hiện thực khi có bước tiếp nối
Tác động của kết nối quốc tế có thể vượt khỏi trường đại học: nghiên cứu vật liệu, năng lượng và y tế số hướng đến các bài toán xã hội thiết thực, từ tận dụng chất thải đến bảo vệ dữ liệu sức khỏe. Nhưng để người dân hưởng lợi, các kết quả nghiên cứu phải được phát triển, kiểm chứng và đưa vào thực tiễn; một cuộc gặp hay ý tưởng mới chỉ là bước mở đầu. Các chương trình giao lưu nên được thiết kế thành chuỗi, gắn diễn đàn với cơ hội đào tạo, đồng hướng dẫn và nhóm nghiên cứu có mục tiêu rõ ràng.
Kết luận, nhà khoa học quốc tế có thể truyền cảm hứng và mở cánh cửa tri thức, nhưng sự chủ động của cộng đồng khoa học trong nước mới quyết định cánh cửa ấy dẫn tới đâu. Khi chuyên gia được kết nối với đúng nhóm, bài toán và cơ chế theo đuổi lâu dài, giao lưu học thuật sẽ vượt khỏi vai trò sự kiện, trở thành nền tảng cho hợp tác nghiên cứu và đào tạo xuyên biên giới. Đó là cách khoa học Việt Nam vừa học hỏi, vừa đóng góp lời giải có ý nghĩa.
