Xếp hạng là bước đầu, bảo tồn mới là thước đo
Di tích cấp thành phố là những công trình hoặc địa điểm được Hà Nội chính thức ghi nhận về giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật hoặc cảnh quan, đồng thời đặt trong phạm vi quản lý và bảo vệ theo quy định. Đây là ý nghĩa cốt lõi của quyết định mới: thêm danh hiệu cho di sản địa phương, nhưng cũng thêm trách nhiệm gìn giữ.
Ngày 17/10/2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà ký Quyết định số 5832/QĐ-UBND, xếp hạng 43 di tích lịch sử - văn hóa, kiến trúc nghệ thuật và danh lam thắng cảnh trên địa bàn. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký. Mục tiêu được nêu là bảo tồn, tôn vinh và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử lâu đời của Thủ đô.
Con số 43 đáng chú ý không chỉ vì quy mô của đợt công nhận. Danh sách trải trên 11 xã, cho thấy di sản Hà Nội không chỉ tập trung ở khu vực trung tâm mà còn hiện diện trong các không gian làng xã, nơi đình, chùa, đền gắn với lịch sử và đời sống văn hóa địa phương.
Đa dạng công trình, Đa Phúc là điểm nhấn
Danh mục gồm nhiều loại hình như đình, chùa, đền, miếu và quán, được ghi nhận vì giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc. Sự đa dạng ấy giúp đợt xếp hạng phản ánh nhiều lớp di sản, thay vì chỉ tập trung vào một kiểu công trình hay một địa bàn.
Xã Hát Môn có sáu địa điểm, trong đó có Chùa Báu (Linh Bảo tự), Chùa Cả (Sùng Nghiêm tự), Đình Tế Giáp và Quán Thuấn Nhuế Nội. Đa Phúc nổi bật với 18 di tích, gồm các đình Cốc Lương, Kim Trung, Yên Tàng, Cẩm Hà, Lai Cách và Đại Tảo, cùng các chùa Yên Tàng, Phú Tàng, Đồng Khánh, Anh Vũ và Lai Cách. Đây là cụm công trình lớn nhất trong đợt công nhận, tạo cơ hội nhìn nhận di sản theo một quần thể địa phương thay vì từng điểm riêng lẻ.
Các địa bàn còn lại cũng có những công trình tiêu biểu như Đền Nam Cung ở Suối Hai, Chùa Soi ở Hòa Xá, Chùa Nhân Trai ở Ứng Hòa, Đền Hạ Mã ở Sóc Sơn và Chùa Thắng Trí ở Kim Anh. Danh sách cho thấy di tích Hà Nội có diện mạo phong phú, gắn với nhiều cộng đồng và địa danh.
Từ quyết định đến trách nhiệm bảo vệ
Giá trị thực chất của việc xếp hạng sẽ phụ thuộc vào những việc làm sau đó. Các xã có di tích được công nhận phải công khai khu vực khoanh vùng bảo vệ, lập hồ sơ và tổ chức cắm mốc ngoài thực địa, đồng thời thành lập Ban quản lý di tích. Trách nhiệm còn bao gồm quản lý mặt bằng, không gian, hiện vật, hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị, cũng như nguồn thu theo quy định.
Ranh giới bảo vệ từng địa điểm được xác định trong hồ sơ khoa học, kèm biên bản và bản đồ khoanh vùng. Thành phố nghiêm cấm xây dựng, khai thác hoặc sử dụng trái phép trong khu vực đã xếp hạng; trường hợp đặc biệt cần sử dụng đất hay xây dựng phải được UBND thành phố cho phép.
Đây là phần quyết định biến sự ghi nhận thành cơ chế bảo tồn di sản. Danh hiệu tạo căn cứ quản lý, nhưng không tự ngăn được xâm phạm hay xuống cấp nếu thiếu mốc giới rõ ràng và đơn vị chịu trách nhiệm. Đợt xếp hạng 43 di tích vì thế là bước khởi đầu đáng ghi nhận; hiệu quả cuối cùng nằm ở việc bảo vệ được từng công trình và gìn giữ giá trị của chúng cho Thủ đô.
