Khám phá sở thích, cùng nhau

Deal thật, đánh giá chân thực và câu chuyện mua sắm từ những người cùng sở thích với bạn — mỗi ngày trên Sammfy.

Khám phá sở thích, cùng nhauDeal thật, đánh giá chân thực và câu chuyện mua sắm từ những người cùng sở thích với bạn — mỗi ngày trên Sammfy.

Người Mường giữ nhà sàn, biến bản sắc thành sinh kế

Người Mường giữ nhà sàn, biến bản sắc thành sinh kế
Sở thích|Phong cách nhiếp ảnh

Giữ nếp nhà giữa làn sóng bê tông hóa

Bảo tồn văn hóa Mường là việc cộng đồng tiếp tục duy trì nhà sàn, tiếng nói, trang phục, phong tục và sinh hoạt truyền thống trong đời sống hôm nay, thay vì chỉ trưng bày chúng như dấu tích của quá khứ. Ở xóm Mỗ, lựa chọn ấy hiện rõ trong những mái nhà gỗ, cầu thang và khoảng sân vẫn là một phần của bản làng. Xóm có 195 hộ, 735 nhân khẩu, trong đó người Mường chiếm 98%. Giữa xu hướng xây dựng bê tông, người dân không thay đổi cảnh quan để chạy theo thị hiếu du lịch; họ xem chính không gian nguyên sơ là điều đáng gìn giữ và có sức níu chân khách. Nhà sàn Mường vì thế không phải phông nền cho một chuyến tham quan, mà là nơi người dân tiếp tục sống, tiếp khách và truyền nếp nhà qua các thế hệ.

Cách làm ấy đòi hỏi sự kiên trì: giữ tiếng nói, trang phục, ẩm thực và tập quán không thể giao riêng cho một đội biểu diễn hay một mùa lễ hội. Khi du lịch hiện diện trong bản, ranh giới giữa bảo tồn và thương mại hóa luôn cần được cân nhắc. Xóm Mỗ chọn một nguyên tắc có sức thuyết phục: không dựng nên một bản làng khác để phục vụ du khách, mà mở cửa cho khách bước vào đời sống vốn có. Đó là hướng đi đáng ủng hộ, miễn là cộng đồng giữ quyền quyết định điều gì được chia sẻ và những giá trị nào không nên biến thành món hàng.

Người Mường giữ nhà sàn, biến bản sắc thành sinh kế

Di sản có thể nuôi sinh kế nếu người dân làm chủ

Ở xóm Mỗ, văn hóa không chỉ tạo sức hút mà còn mở thêm việc làm tại quê nhà. Hiện có 30 hộ ở khu trung tâm làm du lịch; khách có thể nghỉ trong nhà sàn, trải nghiệm dệt thổ cẩm, ăn món địa phương và nghe hát, xem múa, thưởng thức tiếng cồng chiêng. Lợi ích không chỉ dành cho hộ kinh doanh lưu trú hay ăn uống: người dân còn có thể cung cấp nông sản, chế biến thực phẩm, giới thiệu nghề truyền thống và tham gia biểu diễn. Năm 2025, xóm được công nhận là điểm du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao cấp tỉnh; thu nhập bình quân đạt trên 41 triệu đồng/người/năm, còn 4 hộ nghèo và 1 hộ cận nghèo. Những con số ấy cho thấy di sản có thể gắn với cải thiện đời sống, nhưng không nên hiểu rằng du lịch tự động giải quyết mọi khó khăn.

Điều đáng giữ trong mô hình này là người dân có thể tham gia bằng nhiều cách, thay vì chỉ đứng ngoài nhìn một số hộ hưởng lợi. Ông Đinh Văn Dần cho rằng muốn phát triển lâu dài thì trước hết phải giữ các giá trị làm nên bản sắc; bà con được khuyến khích gìn giữ nhà sàn, tiếng nói, phong tục và học cách làm du lịch chuyên nghiệp hơn. Đặt bảo tồn làm gốc không có nghĩa khước từ thay đổi. Đó là cách để dịch vụ mới hỗ trợ đời sống mà không buộc bản làng đánh đổi điều khiến nơi này khác biệt. Sinh kế từ di sản sẽ bền hơn khi lợi ích được lan tỏa, còn cộng đồng vẫn làm chủ nhịp sống và cách kể câu chuyện của mình.

Người Mường giữ nhà sàn, biến bản sắc thành sinh kế

Mường Chiêng Ngam gìn giữ văn hóa bằng ngày hội

Nếu xóm Mỗ giữ văn hóa qua nếp sinh hoạt hằng ngày, Mường Chiêng Ngam làm nổi bật sức sống cộng đồng trong không gian lễ hội. Liên hoan văn nghệ, giải thể thao các dân tộc thiểu số gắn với chợ phiên năm 2026 quy tụ các đội văn nghệ từ 11 bản cùng tiết mục của các trường học ở xã Châu Tiến. Tiếng hát, điệu múa, trang phục truyền thống và các cuộc tranh tài như đẩy gậy, đi cà kheo, tung còn, kéo co, bóng chuyền tạo dịp để các bản gặp gỡ, giao lưu. Sự hiện diện của người dân trên sân khấu quan trọng hơn một danh sách giải thưởng: dân ca còn được hát, điệu múa còn được học thì di sản vẫn có người tiếp nối. Ngày hội cũng gắn với chợ phiên, nơi sản vật địa phương góp phần giới thiệu câu chuyện bản làng.

Hai cách gìn giữ bổ sung cho nhau nhưng không thể thay thế lẫn nhau. Đời sống thường nhật ở xóm Mỗ giúp văn hóa bám vào mái nhà, bữa ăn, nghề truyền thống và sự đón tiếp khách; lễ hội Mường Chiêng Ngam tạo điểm hẹn để nhiều bản cùng biểu đạt bản sắc trước cộng đồng. Một bên cần sự liên tục, bên kia cần sự tham gia rộng rãi và cơ hội trao truyền giữa các thế hệ. Liên hoan năm 2026 còn được tổ chức trong bối cảnh nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, đồng thời gắn với hoạt động bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng. Cả hai mô hình đều có ý nghĩa khi ngày hội không chỉ diễn ra trên sân khấu, còn du lịch không làm biến dạng đời sống.

Bảo tồn phải sống được sau ngày hội

Lễ hội có thể khơi dậy niềm tự hào và đưa sản phẩm địa phương đến gần du khách, nhưng bảo tồn văn hóa không thể dừng ở một sự kiện hay màn trình diễn. Tiếng nói dân tộc cần hiện diện trong gia đình, người trẻ cần yêu thích làn điệu dân ca, nghề dệt cần có người nối nghiệp và phong tục đẹp cần được thực hành trong đời sống. Tương tự, giữ nhà sàn không chỉ là giữ một kiểu kiến trúc để chụp ảnh; đó còn là giữ không gian sinh hoạt và sự gắn bó của cư dân với bản làng. Khi các hoạt động văn hóa gắn với du lịch, việc giới thiệu danh thắng, sản phẩm và trải nghiệm cộng đồng có thể tạo thêm cơ hội sinh kế, nhưng cần tránh biến bản sắc thành tiết mục được lặp lại theo yêu cầu của khách.

Bài học chung từ xóm Mỗ và Mường Chiêng Ngam là di sản chỉ trở thành nguồn lực khi cộng đồng được gìn giữ, thực hành và hưởng lợi từ chính di sản ấy. Xóm Mỗ cho thấy nếp nhà, phong tục và đời sống thường ngày có thể nâng đỡ du lịch cộng đồng; Mường Chiêng Ngam cho thấy tiếng hát, điệu múa và thể thao truyền thống có thể nối kết các bản trong ngày hội. Hướng đi tiếp theo không phải chọn bảo tồn hay phát triển, mà là làm du lịch chuyên nghiệp hơn mà không rời gốc rễ. Khi người dân tự nguyện trao truyền và tiếp tục sáng tạo, bảo tồn văn hóa mới có sức sống lâu dài, còn sinh kế mới không phải trả giá bằng bản sắc.

Sammfy nhận hoa hồng khi bạn mua sắm qua liên kết của chúng tôi, bạn không phải trả thêm chi phí.

You May Also Like

Comments
Viết gì đó...
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ suy nghĩ!