Từ lớp học đến những giải pháp có ích cho cộng đồng
Các dự án khởi nghiệp giáo dục là những ý tưởng hoặc sản phẩm do học sinh, giáo viên phát triển để giải quyết vấn đề học tập và đời sống bằng kiến thức, kỹ năng và công nghệ. Tại Hưng Yên, 5 trong tổng số 26 giải thưởng của cuộc thi năm 2026 thuộc các dự án liên quan trực tiếp đến giáo dục, trường học và ứng dụng công nghệ trong dạy học. Đây là tỷ lệ đáng chú ý, không chỉ vì số lượng mà còn vì các đề tài đi ra từ nhu cầu cụ thể: tiết kiệm nước, học STEM, bảo tồn di sản và cải thiện trải nghiệm trong trường học.
Tối 3/11, UBND tỉnh Hưng Yên bế mạc và trao giải Cuộc thi Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo năm 2026. Cuộc thi có hai hạng mục Ý tưởng và Sản phẩm, trao 26 giải gồm 2 giải Nhất, 4 giải Nhì, 8 giải Ba và 12 giải Khuyến khích. Vòng chung kết diễn ra trong hai ngày 31/10 và 1/11, với 52 công trình, ý tưởng, dự án tiêu biểu. Điểm đáng bàn là đổi mới sáng tạo ở đây không dừng ở khẩu hiệu: học sinh và giáo viên đang thử đưa AI, STEM và công nghệ số vào những việc người dùng có thể cảm nhận.
AI bắt đầu từ một thói quen nhỏ
Dự án “GIỌT XANH” giành giải Nhì ở hạng mục Ý tưởng, do nhóm học sinh Trường THPT Khoái Châu và Trường THCS Nguyễn Thiện Thuật thực hiện. Nhóm dùng công nghệ nhận dạng, xử lý hình ảnh và AI kết hợp giáo dục hành vi, nhằm giúp học sinh hình thành thói quen sử dụng nước tiết kiệm, hợp lý. Theo Nguyễn Thị Diệu Linh, học sinh lớp 9A1 đại diện nhóm, ý tưởng xuất phát từ thực tế một bộ phận học sinh chưa có thói quen tiết kiệm nước.
Giá trị của dự án nằm ở cách đặt công nghệ đúng chỗ: không phô diễn AI, mà dùng công cụ để nhận diện hành vi và hỗ trợ thay đổi thói quen. Đây là hướng học sinh khởi nghiệp đáng khích lệ, bởi hiệu quả được đo bằng tác động trong môi trường quen thuộc chứ không chỉ bằng độ phức tạp kỹ thuật. Giải thưởng Hưng Yên cũng ghi nhận những dự án giáo dục có thể kết nối kiến thức với hành động thường ngày. Nhóm cho biết giải thưởng là động lực để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, với sự đồng hành của thầy cô và gia đình.
Cô trò Việt Yên đưa IoT vào sản phẩm thực tế
Cô giáo Hà Thị Quế, giáo viên Trường THCS Việt Yên, cùng học sinh được vinh danh tại cuộc thi với hai dự án. “EcoBot Hưng Yên”, do cô Quế cùng giáo viên Trường THCS Đoàn Thị Điểm và Trường THPT Hồng Bàng thực hiện, đạt giải Ba nhóm Ý tưởng; robot hướng tới thu gom rác ở ao hồ, kênh mương để góp phần xử lý ô nhiễm môi trường.
Ở nhóm Sản phẩm, “SmartLocker” nhận giải Khuyến khích. Đây là thùng nhận hàng thông minh kết hợp IoT và camera, do cô Quế hướng dẫn cùng Nguyễn Tuấn Minh, Nguyễn Minh Hiếu, Hà Hương Thảo và Đỗ Gia Hưng, học sinh Trường THCS Việt Yên. Hai đề tài cho thấy giáo viên có thể đóng vai trò người hướng dẫn để học sinh biến kiến thức thành nguyên mẫu gắn với nhu cầu cụ thể. Muốn phong trào đi xa hơn, nhà trường cần tạo điều kiện để các nhóm thử nghiệm, nhận góp ý và cải tiến sản phẩm, thay vì xem giải thưởng là đích đến.
STEM cần được học bằng cách làm
Các dự án khác mở rộng bức tranh giáo dục công nghệ: “ROBOT STEM VTG” là nền tảng robot giáo dục tích hợp trí tuệ nhân tạo phục vụ đào tạo STEM; “PhysTech Lab” là thiết bị phòng thí nghiệm STEM thông minh thúc đẩy giáo dục công nghệ số. Trong khi đó, “SMARTCLASS HY” ứng dụng IoT và phân tích dữ liệu cho lớp học thông minh, còn dự án về di sản số kết hợp giáo dục trải nghiệm với du lịch văn hóa Lê Quý Đôn. Sự đa dạng này cho thấy giáo dục STEM không chỉ là chế tạo robot: nó còn gồm năng lực thu thập dữ liệu, giải quyết vấn đề, thiết kế trải nghiệm và kết nối bài học với văn hóa.
Các dự án giáo dục chiếm 5/26 giải thưởng, nhưng ý nghĩa lớn hơn con số là cơ hội đưa việc học gần với đời sống. Nhóm thực hiện dự án di sản số dự kiến tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, tìm sự đồng hành của nhà tài trợ và kết nối với các nhóm tác giả ở địa phương khác để mở rộng khả năng phát triển. Đó là bước tiếp theo cần thiết: để đổi mới sáng tạo trong trường học bền vững, ý tưởng đoạt giải phải được thử nghiệm, điều chỉnh và sử dụng thực tế. Khi học sinh được làm điều đó cùng giáo viên, công nghệ trở thành phương tiện học tập có ích, không phải phần trình diễn.
