Chuyến thăm đặt nền cho giai đoạn hợp tác mới
Hợp tác Việt Nam – Nhật Bản là quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, kết nối công nghệ, kinh tế, an ninh khu vực và giao lưu nhân dân để cùng thúc đẩy hòa bình, thịnh vượng. Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng đưa khuôn khổ ấy từ cam kết chính trị đến các chương trình cụ thể, có lợi ích rõ ràng cho cả hai bên. Đây là chuyến thăm Nhật Bản đầu tiên của một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam kể từ năm 2015; chuyến đi diễn ra sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae hồi tháng 5. Việc lãnh đạo cấp cao hai nước thăm và giao lưu trong cùng một năm tạo thời điểm thuận lợi để xác định ưu tiên cho chặng tiếp theo. Giá trị của chuyến thăm vì thế không nằm ở nghi thức, mà ở khả năng biến sự đồng thuận thành hợp tác bền vững khi công nghệ, kinh tế và an ninh ngày càng gắn kết.
Bán dẫn và AI cần đi cùng đào tạo nhân lực
Bán dẫn và AI là những hướng hợp tác đáng chú ý nhất vì chúng vừa phục vụ năng lực công nghệ dài hạn, vừa đòi hỏi nguồn nhân lực mà hai nước có thể cùng phát triển. Hiện đã có các dự án nghiên cứu chung giữa năm cặp trường đại học, gắn với đào tạo nghiên cứu sinh Việt Nam tại Nhật Bản. Trong chuyến thăm, hai bên dự kiến công bố thêm sáu đề tài nghiên cứu; Nhật Bản đặt mục tiêu đào tạo tổng cộng 250 nhân lực Việt Nam về bán dẫn qua các chương trình tiến sĩ. Với AI Việt Nhật, Tokyo đang cân nhắc mở rộng chương trình NEXUS từ đào tạo nhân lực bán dẫn sang AI, đồng thời dự kiến thông qua JICA hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện chính sách và cơ chế liên quan. Đại học Việt Nhật có thể làm đầu mối kết nối nghiên cứu với đào tạo. Đây là cách tiếp cận đúng: hợp tác công nghệ chỉ tạo giá trị lâu dài khi Việt Nam có đội ngũ đủ năng lực tiếp nhận, nghiên cứu và phát triển.
An ninh kinh tế và chuỗi cung ứng là phần không thể tách rời
Không nên nhìn quan hệ Việt Nhật chỉ qua lăng kính công nghệ. Nhật Bản xác định các ưu tiên gồm phối hợp duy trì hòa bình, ổn định khu vực và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ; tăng cường an ninh kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng và thúc đẩy đổi mới sáng tạo; đồng thời mở rộng giao lưu nhân dân, văn hóa và hợp tác địa phương. Những trụ cột này cho thấy sự gắn bó giữa năng lực sản xuất và môi trường khu vực ổn định: chuỗi cung ứng khó bền vững nếu thiếu tin cậy và phối hợp. Các lĩnh vực hai bên ưu tiên còn gồm chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khoáng sản quan trọng, an ninh lương thực và nông nghiệp. Vì vậy, hợp tác kinh tế cần vượt khỏi trao đổi thương mại đơn thuần, hướng tới kết nối doanh nghiệp, nghiên cứu và năng lực sản xuất. Chuyến thăm cấp cao có thể tạo lực đẩy chính trị, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc các ưu tiên ấy được chuyển thành dự án, cơ chế phối hợp và lợi ích thiết thực.
Lợi ích thiết thực phải đến được với người lao động
Một thước đo quan trọng của quan hệ song phương là tác động đến người dân, đặc biệt là người lao động Việt Nam tại Nhật Bản. Hai chính phủ đang trao đổi về biên bản ghi nhớ nhằm giới hạn phí người lao động trả cho tổ chức phái cử ở mức hai tháng lương. Người lao động cũng có thể có thêm cơ hội chuyển nơi làm việc trong những điều kiện nhất định, thuận lợi hơn khi chuyển sang tư cách lao động kỹ năng đặc định và được hỗ trợ học tiếng Nhật trong thời gian làm việc. Từ tháng 4/2027, Nhật Bản dự kiến triển khai chương trình Việc làm để phát triển kỹ năng, thay thế cơ chế thực tập sinh kỹ năng. Những thay đổi này cần được thực hiện minh bạch để quyền lợi ghi trong thỏa thuận trở thành trải nghiệm thực tế, thay vì dừng ở tuyên bố. Cùng với giao lưu văn hóa và hợp tác địa phương, đây là phần gần gũi nhất với đời sống thường ngày và cũng là nền tảng để lòng tin giữa hai xã hội tăng lên.
Động lực mới chỉ có ý nghĩa khi tạo kết quả
Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mở cơ hội đưa quan hệ Việt Nam – Nhật Bản lên tầm cao mới, trong bối cảnh Nhật Bản coi trọng việc định hình ưu tiên hợp tác ngay trong năm đầu nhiệm kỳ mới. Tuy nhiên, kỳ vọng không tự biến thành thành quả. Hai bên cần theo sát các dự án nghiên cứu bán dẫn, kế hoạch đào tạo, hợp tác AI, kết nối chuỗi cung ứng và những cam kết cải thiện điều kiện lao động. Điểm đáng chú ý là chương trình nghị sự kết hợp công nghệ tiên tiến với an ninh kinh tế, ổn định khu vực và giao lưu nhân dân. Nếu được triển khai đồng bộ, hợp tác bán dẫn và AI có thể nâng năng lực dài hạn, còn các thỏa thuận về lao động và kết nối xã hội giúp quan hệ có chỗ dựa rộng hơn. Kết luận: chuyến thăm có thể tạo động lực mới, nhưng thành công sẽ được quyết định bởi những kết quả cụ thể mà doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và người dân cùng cảm nhận.
