Bầu trời trong tranh có thể bắt nguồn từ một đêm có thật
Đêm đầy sao Van Gogh là bức tranh sơn dầu hoàn thành năm 1889, mô tả bầu trời trước bình minh với trăng lưỡi liềm, những ngôi sao rực sáng và mây xoáy phía trên một ngôi làng miền nam nước Pháp. Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Hàn Quốc cho rằng bố cục thiên thể trong tranh có thể tương ứng với bầu trời vào tháng 7 năm ấy. Đây là một bước ngoặt đáng chú ý: thay vì chỉ diễn giải những vòng xoáy như lựa chọn tạo hình, giới nghiên cứu có thể đối chiếu chúng với các quan sát thiên văn cụ thể. Nhóm nghiên cứu thuộc SLLAB và Đại học Kyung Hee dựng lại bầu trời từ vị trí địa hình được suy ra qua một bản vẽ liên quan đến tác phẩm. Phân tích khoa học tranh vì thế không thay thế cách thưởng thức nghệ thuật; nó bổ sung chứng cứ để hiểu Van Gogh đã quan sát và chuyển hóa khung cảnh ra sao.
Dấu vết của cụm sao Hyades trong bố cục
Manh mối nổi bật nằm ở nhóm sao gần trung tâm tranh. Các nhà nghiên cứu nhận định vị trí tương đối của năm ngôi sao có cấu trúc tương đồng với cụm Hyades thuộc chòm Kim Ngưu, thay vì một số cách nhận diện khác từng được đề xuất. Trong mô hình bầu trời trước bình minh ngày 22/7/1889, Mặt Trăng xuất hiện phía trên bên phải, sao Kim ở phía dưới lệch trái, còn Hyades nằm giữa hai thiên thể — một cách sắp xếp gần với bố cục Van Gogh thể hiện. Để so sánh, nhóm dùng phương pháp hình dạng Procrustes, loại bỏ khác biệt về vị trí, kích thước và góc xoay rồi đối chiếu cấu trúc tổng thể của các nhóm điểm. Kết quả củng cố giả thuyết về Hyades, nhưng không xác định chắc chắn từng ngôi sao. Đó là giới hạn cần giữ rõ: khoa học làm sáng tỏ bí mật tranh sơn dầu, chứ không biến một tương đồng thành bằng chứng tuyệt đối.
Ngày sáng tác vẫn là câu hỏi mở
Tranh luận về thời điểm ra đời cho thấy giá trị lớn nhất của nghiên cứu không nằm ở một đáp án dễ dãi. Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại ở New York xác định tranh được sáng tác vào giữa tháng 6/1889; trong thư gửi em trai Theo khoảng ngày 18/6, Van Gogh nhắc đến một bản phác thảo bầu trời sao, nhưng chi tiết ấy không chứng minh ông đã hoàn thành tác phẩm lúc đó. Mô phỏng cho thấy ngày 23/6 và khoảng 22–23/7 đều có thể phù hợp với vị trí Mặt Trăng và sao Kim, song bầu trời ngày 22/7 khớp rõ hơn với sự hiện diện của Hyades. Giữa tháng 6, Mặt Trăng gần tròn và Hyades khó nổi bật như trong tranh; cuối tháng 7, trăng khuyết và cụm sao phù hợp hơn với bố cục. Nhóm nghiên cứu còn xem lại thư từ và ghi chép thời tiết, đề xuất cơn bệnh của Van Gogh có thể xảy ra cuối tháng 7 và kéo dài một hoặc hai ngày. Van Gogh nghiên cứu bằng đối chiếu thiên văn không khép lại mọi tranh luận, nhưng mở đường để kiểm tra bối cảnh sáng tác của những tác phẩm lịch sử khác.
