Mùa thấp điểm du lịch: bài toán sống còn chứ không chỉ là khuyến mãi
Mùa thấp điểm du lịch là giai đoạn lượng khách giảm rõ rệt sau cao điểm, buộc các doanh nghiệp lưu trú phải chuyển trọng tâm từ chạy doanh thu sang củng cố năng lực nội tại, tái thiết kế sản phẩm và tối ưu chi phí vận hành để giữ dòng tiền, nâng chất lượng dịch vụ và chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo. Khảo sát tại Đà Nẵng cho thấy sau giai đoạn cao điểm mùa hè, từ cuối tháng 9, lượng khách lưu trú bắt đầu giảm và kéo dài đến hết tháng 10. Thay vì ngồi chờ thị trường tự hồi phục, các khách sạn, khu nghỉ dưỡng đang chủ động biến khoảng trống công suất thành thời gian đầu tư cho đào tạo, bảo trì và sáng tạo trải nghiệm mới. Đây là cách tiếp cận mang tính chiến lược, bởi nếu chỉ trông vào giảm giá khách sạn, doanh nghiệp dễ rơi vào vòng xoáy cạnh tranh ngắn hạn, bào mòn biên lợi nhuận mà không giải quyết được tính mùa vụ.
Đà Nẵng: đào tạo, chuẩn hóa quy trình và nâng cấp trải nghiệm
Tại Đà Nẵng và vùng phụ cận, nhiều doanh nghiệp lưu trú coi mùa thấp điểm là thời gian bắt buộc phải “đại tu” vận hành. Ở Khu nghỉ dưỡng Grand Signature, nhân viên bước vào đợt đào tạo chuyên môn định kỳ, được thiết kế riêng cho từng bộ phận để nâng cao nghiệp vụ và khả năng phục vụ khách. Theo lãnh đạo đơn vị, từ cuối tháng 9, tỷ lệ lấp phòng chỉ đạt bình quân 65%, thấp hơn khoảng 10% so với cả năm – con số đủ lớn để buộc doanh nghiệp phải tính lại chiến lược lưu trú thay vì chấp nhận công suất thấp. Khách sạn Hội An triển khai đào tạo nhân lực song song với điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, tập trung vào kỹ năng giao tiếp, xử lý phản hồi, ứng dụng công nghệ và cập nhật kiến thức văn hóa, lịch sử, tài nguyên địa phương để tư vấn trải nghiệm phù hợp từng nhóm khách. Đây là đầu tư dài hạn, bởi chất lượng con người và quy trình mới là thứ giữ chân khách quay lại, chứ không phải khuyến mãi ngắn hạn.
Điểm đáng chú ý là nhiều đơn vị không dừng ở việc chuẩn hóa quy trình mà còn xây dựng lại hệ thống quy chuẩn phát triển du lịch bền vững và nghiên cứu sản phẩm mới nhằm gia tăng trải nghiệm cho khách. Một lãnh đạo doanh nghiệp chia sẻ: “Thay vì chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú, chúng tôi muốn tạo thêm lý do để khách dành nhiều thời gian khám phá và trải nghiệm tại điểm đến mỗi ngày, như hướng dẫn làm bánh, học nấu ăn, làm gốm, làm lồng đèn... miễn phí nhằm mang đến những trải nghiệm mới lạ cho khách lưu trú”. Đây là bước chuyển quan trọng: từ bán phòng sang bán trải nghiệm, giúp kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu trên mỗi khách. Đồng thời, các resort tranh thủ mùa thấp điểm để bảo trì cơ sở vật chất, phát triển sản phẩm mới và chuẩn bị chương trình xúc tiến, kết nối thị trường cho năm 2027. Nếu được duy trì liên tục, cách làm này sẽ giúp Đà Nẵng giảm phụ thuộc vào tính mùa vụ và nâng vị thế trên bản đồ nghỉ dưỡng khu vực.
Giảm giá khách sạn không đủ: cần “đóng gói” trải nghiệm và liên kết chuỗi
Ở các địa phương phía Bắc, mùa Thu-Đông thường là mùa thấp điểm du lịch biển, buộc ngành du lịch phải xoay trục sang sinh thái cộng đồng, văn hóa lịch sử và các sự kiện đặc sắc. Quảng Ninh là ví dụ điển hình khi bước vào mùa Thu-Đông đã triển khai nhiều chương trình kích cầu với sự tham gia của doanh nghiệp du lịch. Hơn 20 cơ sở lưu trú từ 3-5 sao xây dựng các gói ưu đãi giảm từ 20% đến trên 60%, kết hợp bữa sáng, bữa chính, đồ uống, chăm sóc sức khỏe và tiện ích cho khách lưu trú. Tại Cao Bằng, 50 đơn vị lưu trú đăng ký 58 gói, giảm 10–30% giá phòng và kèm nhiều tiện ích. Các con số cho thấy giảm giá khách sạn đang được dùng như “mồi lửa” kích cầu. Nhưng nếu chỉ dừng ở giá rẻ, mùa thấp điểm sẽ biến thành cuộc đua hạ giá, khiến doanh nghiệp khó tích lũy nguồn lực cho phát triển du lịch bền vững.
Điểm khác biệt nằm ở cách các địa phương và doanh nghiệp liên kết chuỗi để “đóng gói” trải nghiệm. Sự tham gia của nhiều mắt xích trong chuỗi cung ứng – từ lưu trú, ẩm thực, dịch vụ giải trí đến vận chuyển – giúp doanh nghiệp lữ hành xây dựng gói tour với mức giá cạnh tranh, đồng thời tạo thuận lợi cho du khách khi lựa chọn và sử dụng dịch vụ. Khi sự kiện, ưu đãi được đóng thành tour, combo và chuỗi dịch vụ, du khách có thể tiếp tục khám phá ẩm thực, di sản, mua sắm; khi đó, sự kiện mới thực sự trở thành “cửa vào” của một hành trình. Việc liên kết cũng giúp doanh nghiệp chủ động nguồn cung, tối ưu chi phí tổ chức tour và nâng cao khả năng cạnh tranh. Nói cách khác, chiến lược lưu trú hiệu quả trong mùa thấp điểm không phải là giảm giá đơn lẻ, mà là tham gia sâu vào chuỗi giá trị để mỗi phòng nghỉ trở thành điểm khởi đầu của một hành trình trải nghiệm trọn vẹn.
Chính sách và kinh tế đêm: nền tảng cho phát triển du lịch bền vững
Nếu doanh nghiệp là người trực tiếp xoay xở với mùa thấp điểm, thì chính sách là yếu tố quyết định họ có đủ dư địa để đầu tư dài hạn hay không. Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch đề xuất điều chỉnh mức giá bán lẻ điện cho cơ sở lưu trú du lịch ngang bằng với giá điện sản xuất từ tháng 1/2027; đồng thời, các khách sạn nghỉ dưỡng chất lượng cao hạng 4–5 sao, có mật độ xây dựng thấp được hưởng ưu đãi giảm 30% tiền thuê đất. Đáng chú ý, chi phí cho hoạt động nghiên cứu, phát triển của doanh nghiệp du lịch mới có thể được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế với hệ số 300% chi phí thực tế. Đây là tín hiệu cho thấy nhà nước đang khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sáng tạo sản phẩm, thay vì chỉ mở rộng quy mô phòng.
Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy hiệu quả nếu đi kèm yêu cầu liên kết và nâng chất lượng trải nghiệm. Các chuyên gia nhấn mạnh, liên kết không chỉ nhằm đưa du khách từ nơi này đến nơi khác, mà hướng đến việc tạo thêm lý do để du khách khám phá nhiều điểm đến trong cùng một hành trình, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng giá trị từ mỗi chuyến đi. Kinh tế đêm cũng phải có thêm trải nghiệm đặc trưng, thay vì chỉ kéo dài giờ hoạt động. Điều này đặt ra trách nhiệm cho các doanh nghiệp lưu trú: họ không thể đứng ngoài cuộc chơi chuỗi giá trị, mà phải chủ động thiết kế dịch vụ đêm gắn với văn hóa, ẩm thực, nghệ thuật địa phương. Khi phòng nghỉ trở thành “căn cứ” cho một ngày và một đêm trải nghiệm đa lớp, khái niệm mùa thấp điểm sẽ dần mất ý nghĩa, nhường chỗ cho dòng khách phân bổ đều hơn quanh năm.
Kết luận: thoát khỏi tính mùa vụ bằng tư duy chuỗi và đầu tư dài hạn
Nhìn từ Đà Nẵng đến Quảng Ninh, Cao Bằng, có thể thấy một mẫu số chung: mùa thấp điểm du lịch đang buộc các doanh nghiệp lưu trú phải trưởng thành về chiến lược. Đào tạo nhân sự, chuẩn hóa quy trình, bảo trì cơ sở vật chất và sáng tạo trải nghiệm mới không còn là “việc phụ” mà là điều kiện sống còn. Giảm giá khách sạn vẫn cần, nhưng phải đi cùng việc đóng gói trải nghiệm và liên kết chuỗi để mỗi ưu đãi trở thành cánh cửa dẫn vào một hành trình trọn vẹn. Về phía nhà nước, các đề xuất ưu đãi điện, đất và chi phí R&D cho du lịch cho thấy định hướng rõ ràng: hỗ trợ doanh nghiệp tích lũy năng lực cho phát triển du lịch bền vững, thay vì chạy theo tăng trưởng ngắn hạn. Bài toán còn lại thuộc về doanh nghiệp: hoặc tiếp tục coi mùa thấp điểm là “mùa cầm cự”, hoặc biến nó thành khoảng thời gian tái cấu trúc, liên kết và nâng cấp để thoát khỏi tính mùa vụ. Lựa chọn này sẽ quyết định ai trụ vững trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt của ngành du lịch.
