Thực thi quyền cần bắt đầu từ cả thị trường lẫn tòa án
Thực thi quyền sở hữu trí tuệ là quá trình phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm, đồng thời bảo đảm chủ thể quyền có thể yêu cầu khắc phục thiệt hại qua các cơ chế phù hợp. Hai cuộc làm việc của UNIFAB tại Việt Nam cho thấy muốn bảo vệ sở hữu trí tuệ hiệu quả phải nối được khâu nhận diện vi phạm với khâu giải quyết tranh chấp.
Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM trao đổi với đoàn công tác Hiệp hội Chống hàng giả Pháp (UNIFAB) về kinh nghiệm bảo vệ quyền, nâng cao năng lực thực thi và phối hợp với các nền tảng thương mại điện tử trong cuộc chiến chống hàng giả. Tại một cuộc làm việc khác, Tòa án nhân dân Khu vực 2 - Hà Nội thảo luận cùng UNIFAB về các vướng mắc khi xét xử tranh chấp sở hữu trí tuệ, trong đó có chứng minh thiệt hại và xác định mức bồi thường.
Đây không phải hai cuộc gặp cùng giải quyết một vấn đề theo cùng cách. Hiệp hội chuyên môn tập trung vào phát hiện và ngăn hàng giả lưu thông; cơ quan xét xử quan tâm đến chứng cứ, trách nhiệm và biện pháp khắc phục. Phân công đúng trọng tâm như vậy có ý nghĩa thiết thực: quyền lợi doanh nghiệp được bảo vệ tốt hơn, còn người tiêu dùng có thêm cơ sở để tránh hàng giả.
Chống hàng giả trực tuyến không thể chỉ gỡ từng tin đăng
UNIFAB có hơn 200 hội viên tổ chức, gồm các doanh nghiệp sản xuất và cung cấp dịch vụ; hiệp hội làm đầu mối kết nối với cơ quan thực thi tại Pháp và thường xuyên tổ chức tập huấn nhận diện hàng thật, hàng giả cho lực lượng chức năng. Kinh nghiệm này đáng chú ý khi vi phạm chuyển mạnh lên môi trường số, nơi số lượng nội dung lớn và người bán có thể nhanh chóng đổi tài khoản hoặc nền tảng.
Theo số liệu UNIFAB chia sẻ, khảo sát trong năm qua trên 25 doanh nghiệp thành viên ghi nhận hơn 45 triệu tin đăng hoặc quảng cáo liên quan đến hàng giả trên các nền tảng. Quy mô ấy cho thấy cách xử lý từng sản phẩm riêng lẻ khó theo kịp tốc độ vi phạm. Gỡ bỏ nội dung là cần thiết, nhưng không ngăn được người bán tái xuất dưới tài khoản mới.
Các bên trao đổi về việc tăng hợp tác trực tiếp giữa doanh nghiệp sở hữu quyền và nền tảng, nghiên cứu dùng trí tuệ nhân tạo để phát hiện dấu hiệu vi phạm và rút ngắn thời gian xử lý yêu cầu gỡ bỏ. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng chia sẻ dữ liệu phù hợp pháp luật, xác minh người bán và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền. Nếu thiếu những mắt xích đó, chống hàng giả trực tuyến vẫn sẽ là cuộc chạy đuổi theo từng tin đăng.
Tòa án tập trung vào chứng cứ và mức bồi thường
Tại cuộc làm việc với UNIFAB, Tòa án nhân dân Khu vực 2 - Hà Nội giới thiệu thẩm quyền theo Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15. Đây là một trong hai tòa án trên cả nước được giao thẩm quyền chuyên biệt giải quyết vụ án dân sự và hành chính về sở hữu trí tuệ, hướng tới tập trung nguồn lực và tăng tính chuyên sâu trong các vụ việc phức tạp, kể cả vụ việc có yếu tố xuyên biên giới.
Trọng tâm trao đổi là cách xác định thiệt hại, mức bồi thường và chi phí thuê luật sư. Các bên đề cập đến việc thu thập, đánh giá chứng cứ về tổn thất doanh thu, lợi nhuận và giá trị thương hiệu; khi không thể xác định thiệt hại bằng tiền, việc xem xét bồi thường vẫn phải dựa trên quy định pháp luật Việt Nam và chứng cứ của từng vụ án. Chi phí luật sư cũng cần có hóa đơn, chứng từ và tài liệu liên quan để tòa án đánh giá tính hợp lý.
Với doanh nghiệp hoạt động ở nhiều quốc gia, chứng minh tổn thất không đơn giản: dữ liệu kinh doanh và ảnh hưởng đến thương hiệu có thể nằm ở nhiều thị trường. Vì vậy, việc làm rõ loại chứng cứ cần thiết có thể giúp các bên chuẩn bị hồ sơ thực chất hơn, đồng thời hỗ trợ tòa án đưa ra quyết định có căn cứ. Đây là phần không thể thay thế bằng nỗ lực gỡ sản phẩm khỏi sàn.
Hợp tác có giá trị khi biến trao đổi thành năng lực thực tế
Tại phiên làm việc, đại diện tòa án đề xuất UNIFAB cung cấp cẩm nang kỹ thuật và tài liệu cập nhật về dấu hiệu nhận diện, phương pháp phân biệt hàng thật, hàng giả; đồng thời phối hợp với Cơ quan Sở hữu trí tuệ Pháp và Đại sứ quán Pháp nghiên cứu chương trình tập huấn chuyên sâu, chia sẻ kinh nghiệm xét xử tại Pháp và châu Âu. Ở hướng thị trường, các bên cũng nêu khả năng phối hợp với nền tảng và sử dụng công cụ hỗ trợ phát hiện vi phạm.
Hai hướng này bổ sung cho nhau nhưng không thể hoán đổi. Hiệp hội và doanh nghiệp có thể giúp nhận diện, thu thập thông tin về hàng giả; tòa án cần năng lực chuyên môn và hồ sơ đủ sức chứng minh hành vi, thiệt hại. Những chương trình tập huấn, tài liệu kỹ thuật và quy trình phối hợp cụ thể sẽ quyết định liệu các cuộc gặp có tạo ra thay đổi bền vững hay chỉ dừng ở trao đổi kinh nghiệm.
Kết luận, hai cuộc làm việc đặt đúng trọng tâm ở hai khâu khác nhau của thực thi quyền sở hữu trí tuệ: ngăn chặn vi phạm trên thị trường và giải quyết hậu quả bằng cơ chế tư pháp. Muốn chống hàng giả hiệu quả, cần kết nối hai khâu ấy bằng năng lực nhận diện tốt hơn, chứng cứ đáng tin cậy và phối hợp liên tục giữa doanh nghiệp, nền tảng, hiệp hội và cơ quan xét xử.
