Từ một nguồn tạng, thêm cơ hội cho người bệnh
Chia gan ghép là kỹ thuật phân tách một lá gan hiến thành các mảnh ghép riêng, giữ lại mạch máu và đường mật cần thiết để mỗi phần có thể hoạt động sau khi ghép. Khi điều kiện chuyên môn phù hợp, một lá gan từ người hiến chết não có thể mở ra cơ hội điều trị cho hai người đang chờ ghép. Đây là hướng đi đáng chú ý khi nhu cầu ghép tạng tăng nhưng nguồn hiến vẫn hạn chế: thay vì chỉ tìm cách phân bổ số tạng ít ỏi, y học còn có thể cải thiện hiệu quả sử dụng mỗi nguồn hiến.
Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, 11 ca chia gan ngay trong cơ thể người hiến chết não đã được thực hiện thành công. Bác sĩ tiến hành phân chia khi gan vẫn còn trong cơ thể người hiến, phải tính toán để từng mảnh có cấu trúc mạch máu, đường mật phù hợp. Khâu lấy, bảo quản và ghép nối cũng cần phối hợp liên tục; độ chính xác và thời gian đều ảnh hưởng đến chất lượng mảnh ghép. Vì vậy, kỹ thuật này không phải phép nhân cơ hội một cách tự động, mà là lựa chọn có điều kiện, đòi hỏi đánh giá nghiêm ngặt và ê-kíp nhiều chuyên ngành.
Mở rộng lựa chọn khi nhóm máu không tương hợp
Một người thân sẵn sàng hiến gan chưa chắc đã có thể hiến ngay: bất tương hợp nhóm máu tạo ra nguy cơ miễn dịch, khiến việc ghép cần được chuẩn bị và giám sát chặt chẽ. Ghép gan bất tương hợp vì thế có ý nghĩa thực tế với những gia đình vốn bị giới hạn lựa chọn người hiến. Bệnh viện 108 đã triển khai ghép gan từ người hiến sống bất tương hợp nhóm máu ở người lớn; các biện pháp ức chế miễn dịch, lọc huyết tương và theo dõi miễn dịch được phối hợp để kiểm soát rào cản này.
Giá trị của cách làm này không nằm ở việc bỏ qua nguy cơ, mà ở khả năng đưa thêm một người hiến tiềm năng vào quá trình cân nhắc điều trị. Kết quả mở thêm lựa chọn cho người bệnh có thân nhân muốn hiến nhưng không tương hợp nhóm máu. Điều đó không đồng nghĩa mọi trường hợp đều phù hợp: sức khỏe người hiến, đặc điểm mảnh ghép và nguy cơ miễn dịch vẫn cần được đánh giá. Tuy vậy, khi nguồn hiến khan hiếm, mở rộng tiêu chí tương hợp bằng quy trình kiểm soát phù hợp có thể tạo khác biệt thiết thực cho người bệnh.
Ghép cấp cứu: năng lực tổ chức cũng là kỹ thuật
Với suy gan cấp diễn biến nặng, thời gian có thể trở thành rào cản quyết định. Bệnh viện 108 xây dựng quy trình ghép gan cấp cứu, cho phép đánh giá, hội chẩn và tiến hành phẫu thuật trong vòng 24 giờ kể từ khi có chỉ định ghép. Đây không chỉ là cuộc chạy đua của phẫu thuật viên: xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, gây mê hồi sức, hồi sức tích cực và điều phối phải vận hành đồng bộ. Khả năng xử trí nhanh dựa trên nền tảng chương trình ghép thường quy, nơi từng bộ phận đã hiểu rõ vai trò của mình.
Quy mô hoạt động cho thấy các kỹ thuật mới được đặt trong một chương trình ghép gan rộng hơn. Đến tháng 12/2025, Bệnh viện 108 ghi nhận 320 ca ghép gan. Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, ca ghép gan người lớn đầu tiên tại Việt Nam được thực hiện thành công ngày 28/11/2007; ngày 22/5/2010, bệnh viện tiếp tục ghép gan toàn bộ từ người hiến chết não. Đến tháng 8/2025, bệnh viện đã thực hiện 155 ca ghép, với tỷ lệ sống thêm sau 1, 3, 5 và 10 năm lần lượt là 95,2%, 83,3%, 82% và 74,8%. Những con số này củng cố một điểm: mở rộng cơ hội phải đi cùng quy trình, kinh nghiệm và theo dõi sau mổ.
Mở rộng cơ hội phải đi cùng chuẩn hóa
Các kỹ thuật ghép gan mới đáng giá khi biến nguồn hiến hạn chế thành lựa chọn điều trị an toàn hơn, chứ không chỉ làm tăng số ca can thiệp. Tại Việt Đức, số ca ghép từ người hiến chết não tăng từ 81 ca trong 12 năm đầu, trung bình 6,75 ca mỗi năm, lên 89 ca trong giai đoạn 2022–2025, trung bình 22,25 ca mỗi năm. Bệnh viện cũng chuẩn hóa quy trình từ lựa chọn chỉ định, đánh giá người cho và người nhận đến phẫu thuật, theo dõi và điều trị sau ghép.
Bức tranh chung không phải một giải pháp đơn lẻ, mà là nhiều hướng bổ trợ: chia gan ghép để có thể phục vụ hai người nhận khi phù hợp; ghép gan bất tương hợp để mở rộng lựa chọn người hiến; và tổ chức ghép cấp cứu cho người bệnh không thể chờ lâu. Đây là tiến bộ có ý nghĩa vì mỗi kỹ thuật nhắm vào một nút thắt khác nhau. Kết luận cần rõ ràng: mở rộng cơ hội ghép gan là mục tiêu đúng, nhưng chỉ bền vững khi quyết định chuyên môn, an toàn người hiến và năng lực phối hợp của cả ê-kíp luôn được đặt lên trước.
