Từ kết nối song phương đến năng lực tự chủ
Hợp tác AI Việt Hàn là sự phối hợp giữa Việt Nam và Hàn Quốc trong nghiên cứu, phát triển mô hình, xây dựng hạ tầng và đào tạo nhân lực nhằm tạo ra công nghệ, sản phẩm có thể ứng dụng và làm chủ. Ngày 29/10, Diễn đàn AI và Công nghệ số Việt Nam – Hàn Quốc 2026 diễn ra tại Hà Nội, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam, với sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước. Diễn đàn do Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với các cơ quan khoa học, ngoại giao và xúc tiến công nghệ của Hàn Quốc tổ chức.
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc thêm một kênh trao đổi công nghệ, mà ở tham vọng chuyển sang đồng nghiên cứu, đồng phát triển và cùng tạo giá trị. Sự chuyển hướng này là cần thiết: AI đang thay đổi sản xuất và quản trị, đồng thời trở thành yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh quốc gia. Với Việt Nam, tiếp cận nguồn lực quốc tế chỉ có ý nghĩa lâu dài khi đi cùng năng lực nội sinh, khả năng làm chủ công nghệ và vị trí sâu hơn trong chuỗi giá trị AI. Nếu hợp tác chỉ dừng ở tiếp nhận giải pháp có sẵn, cơ hội xây năng lực riêng sẽ bị bỏ lỡ.
Ba trụ cột: mô hình, hạ tầng và con người
Trụ cột thứ nhất là nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI, ưu tiên mô hình nền tảng, mô hình ngôn ngữ lớn và giải pháp cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Các phiên chuyên đề cũng tập trung trao đổi kinh nghiệm phát triển mô hình AI tự chủ của hai nước. Muốn biến hướng đi này thành năng lực thực chất, dự án cần xuất phát từ nhu cầu cụ thể, thay vì chỉ theo đuổi mô hình lớn hoặc trình diễn kỹ thuật. Đích đến phải là sản phẩm có thể triển khai, thương mại hóa và cải thiện hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp.
Trụ cột thứ hai là hạ tầng AI: dữ liệu, năng lực tính toán, môi trường thử nghiệm và công nghệ bán dẫn. Đây không phải phần phụ trợ có thể xây sau; chúng quyết định ai có thể huấn luyện, thử nghiệm và mở rộng ứng dụng. Hạ tầng dữ liệu cùng bán dẫn được xác định là nền móng để doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức tiếp cận công nghệ. Trụ cột thứ ba là nhân lực, thông qua trao đổi chuyên gia, nghiên cứu chung, đào tạo kỹ sư và nâng kỹ năng ứng dụng AI cho người lao động. Thiếu một trong ba mắt xích, hệ sinh thái dễ lệ thuộc vào công nghệ nhập khẩu hoặc thiếu người biến nghiên cứu thành sản phẩm.
Tác động cuối cùng cần được đo bằng khả năng ứng dụng trong doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, giáo dục, y tế và các lĩnh vực kinh tế – xã hội, chứ không chỉ bằng số thỏa thuận được ký.
Thước đo thành công là sản phẩm và bước tiếp theo
Mục tiêu xuyên suốt các đề xuất là làm chủ công nghệ và phát triển sản phẩm có khả năng thương mại hóa, mở rộng thị trường. Đây là tiêu chuẩn đúng, nhưng cũng là phần khó nhất: hợp tác nghiên cứu chỉ tạo giá trị bền vững khi kết quả được chuyển thành công cụ giải quyết vấn đề thật và có đơn vị đủ năng lực đưa ra thị trường. Vì thế, liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu phải được tổ chức quanh các bài toán cụ thể, đồng thời bảo đảm kỹ sư và người lao động được tham gia từ khâu phát triển đến triển khai.
Một bước tiếp theo đã được đặt ra: NIPA dự kiến thành lập Trung tâm Đổi mới AI Hàn Quốc tại Việt Nam vào năm 2027 để tăng cường hợp tác giữa hai nước. Diễn đàn cũng diễn ra sau khi NIPA ký biên bản ghi nhớ với Cục Công nghiệp công nghệ thông tin thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam vào tháng 4/2026. Những mốc này có thể tạo đầu mối kết nối, nhưng bản thân trung tâm hay thỏa thuận không bảo đảm tự chủ. Thành công sẽ phụ thuộc vào dự án chung, năng lực tính toán tiếp cận được và sản phẩm do đội ngũ hai nước cùng phát triển.
Kết luận, hợp tác AI Việt Hàn chỉ vượt khỏi trao đổi công nghệ khi ba trụ cột — mô hình AI tự chủ, hạ tầng dữ liệu và tính toán gắn với công nghệ bán dẫn, cùng nhân lực — được nối thành năng lực sản xuất thực tế. Diễn đàn đã đặt đúng ưu tiên trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh; giờ đây, thước đo cần là mức độ làm chủ và giá trị sản phẩm phục vụ người dân, doanh nghiệp.
