Tái cấu trúc là lựa chọn bắt buộc
Ngành dầu khí là hệ thống hoạt động từ tìm kiếm, khai thác, vận chuyển đến chế biến và cung ứng sản phẩm năng lượng, giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung và tạo giá trị cho nền kinh tế. Ngành đang phải định hình lại toàn bộ chuỗi này để đáp ứng đồng thời nhu cầu năng lượng và yêu cầu giảm phát thải.
Ngày 29/10/2026, Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy – Vietnam Economic Times tổ chức tại Hà Nội Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững”. Cuộc thảo luận diễn ra khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao, còn các mỏ chủ lực suy giảm sản lượng tự nhiên và biến động địa chính trị khiến triển vọng nguồn cung khó đoán định.
Sức ép từ cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 khiến cách phát triển dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên không còn đủ sức bảo đảm tương lai ngành. Tái cấu trúc vì thế không nên bị xem như phần việc phụ để làm đẹp cam kết môi trường; đó là điều kiện để duy trì năng lực cung ứng và nâng chất lượng tăng trưởng.
An ninh năng lượng và chuyển dịch xanh phải đi cùng nhau
Ngành dầu khí vẫn là một phần của bài toán an ninh năng lượng, nhất là khi nhu cầu sơ cấp được dự báo tăng cùng đà phát triển kinh tế. Bởi vậy, chuyển dịch năng lượng không thể đồng nghĩa với việc bỏ qua vai trò của nguồn cung hiện hữu. Thách thức là giảm tác động phát thải trong khi vẫn duy trì nguồn năng lượng ổn định và tránh để các dự án thiết yếu đình trệ.
Diễn đàn tập trung vào ba yêu cầu gắn bó với nhau: chuyển đổi xanh, khơi thông dòng vốn đầu tư và tăng trưởng bền vững. Định hướng được nêu ra là phát triển đồng bộ thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn: tăng tìm kiếm, thăm dò; tối ưu khai thác mỏ nhỏ, cận biên; đẩy nhanh các chuỗi dự án khí, hạ tầng LNG và chế biến sâu lọc hóa dầu.
Đây là cách tiếp cận thực tế hơn việc đặt an ninh năng lượng và giảm phát thải ở hai phía đối lập. Kinh nghiệm công trình biển cũng có thể được mở rộng sang điện gió ngoài khơi; song song là nghiên cứu hydro xanh, amoniac xanh, thu giữ và lưu trữ carbon (CCUS), cùng giảm phát thải metan. Các công nghệ CCUS được đề cập trong lộ trình giai đoạn 2026–2030.
Vốn đầu tư cần luật lệ rõ ràng và chia sẻ rủi ro
Kế hoạch tái cấu trúc sẽ khó thành hiện thực nếu các dự án dài hạn tiếp tục vướng thủ tục và thiếu cơ chế phân bổ rủi ro. Luật Dầu khí năm 2026 được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 và có hiệu lực từ 1/3/2027. Luật được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư, cải cách thủ tục và tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp.
Khung pháp lý mới chỉ phát huy tác dụng khi được triển khai minh bạch và nhất quán. Các dự án năng lượng quy mô lớn cần cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý, hợp đồng bao tiêu đầu ra và cơ chế giá rõ ràng để có thể huy động vốn dài hạn. Thiếu những điều kiện ấy, việc mời gọi đầu tư xanh sẽ khó chuyển từ thảo luận thành quyết định.
Tái cấu trúc cũng phải chuyển trọng tâm từ sản lượng và doanh thu sang giá trị gia tăng, chế biến sâu, dịch vụ kỹ thuật và năng lực công nghệ trong nước. Nếu luật mới thực sự giúp dự án đi từ phê duyệt đến triển khai thuận lợi, nó có thể mở đầu chu kỳ đầu tư mới; nếu không, cam kết chuyển dịch năng lượng sẽ đứng trước khoảng cách lớn giữa tham vọng và thực thi.
Tăng trưởng bền vững phải được đo bằng kết quả
Ngành dầu khí không thể duy trì đà tăng trưởng bằng cách kéo dài mô hình cũ, cũng không thể bảo vệ an ninh năng lượng bằng cách trì hoãn chuyển đổi. Hướng đi thuyết phục hơn là dùng năng lực hiện có để nâng hiệu quả toàn chuỗi, đồng thời đầu tư có chọn lọc vào các hoạt động ít phát thải và công nghệ mới.
Điều cần theo dõi sau diễn đàn là chất lượng thực thi: dự án khí và hạ tầng có được đẩy tiến độ không, cơ chế chia sẻ rủi ro có đủ rõ để nhà đầu tư ra quyết định không, và các giải pháp giảm phát thải có đi vào vận hành không. Tăng trưởng bền vững không nằm ở số lượng cam kết, mà ở khả năng biến chúng thành nguồn cung tin cậy, giá trị gia tăng và mức phát thải thấp hơn.
Kết luận, chuyển dịch năng lượng không buộc Việt Nam phải lựa chọn giữa dầu khí và mục tiêu khí hậu. Nhưng ngành chỉ giữ được vai trò trong tương lai nếu tái cấu trúc thực chất, huy động được dòng vốn dài hạn và chứng minh rằng an ninh năng lượng có thể song hành với giảm phát thải.
