Danh mục điện xuất khẩu đã có nền tảng, nhưng phần lớn công suất vẫn đang chờ
Điện Lào xuất khẩu sang Việt Nam là nguồn điện từ các dự án tại Lào được phát triển để bán qua biên giới, bổ sung cho nguồn cung trong nước theo các hợp đồng mua bán điện giữa hai bên. Lào đang đẩy nhanh 47 dự án với tổng công suất 8.260 MW, song con số này không đồng nghĩa toàn bộ công suất đã sẵn sàng phát điện: 13 dự án, đạt 2.763 MW, đã vận hành thương mại, còn 34 dự án với 5.497 MW được đặt mục tiêu hoàn thành trước năm 2030.
Thông tin được ông Aphisit Sengsoulivong, Cục trưởng Cục Quản lý doanh nghiệp thuộc Bộ Công Thương Lào, công bố tại cuộc họp báo trong chuyến khảo sát thực địa Dự án Điện gió Monsoon do Ngân hàng Phát triển châu Á tổ chức. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô danh mục, mà là khoảng cách giữa công suất đã vận hành và phần còn phải xây dựng. Vì vậy, dự án điện 8.260 MW nên được nhìn như một lộ trình cung ứng nhiều năm, không phải lượng điện sẽ lập tức chảy vào lưới Việt Nam.
PPA đã ký, nhưng thi công và lưới truyền tải mới quyết định tiến độ
Về thủ tục, Chính phủ Lào đã phê duyệt hợp đồng tô nhượng cho các dự án; phía Việt Nam chấp thuận chủ trương nhập khẩu và hoàn tất ký hợp đồng mua bán điện (PPA). Đây là bước nền quan trọng cho hoạt động mua bán điện Lào, nhưng không xóa bỏ các điều kiện để từng nhà máy có thể phát điện và giao điện đúng kế hoạch. Theo thông tin được công bố, tiến độ phần dự án còn lại phụ thuộc vào công tác thi công, hạ tầng truyền tải và việc đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Các bước tiếp theo vì thế mang tính thực địa: hoàn thành xây dựng, bảo đảm lưới điện có khả năng tiếp nhận công suất, xử lý yêu cầu kỹ thuật và đưa từng dự án vào vận hành thương mại. Ngoài 47 dự án, 16 dự án tiềm năng khác, tổng công suất khoảng 10.618 MW, đang được nghiên cứu khả thi. Lào và các đối tác còn phải tháo gỡ vướng mắc về thủ tục phê duyệt, khả năng giải tỏa công suất, điểm đấu nối biên giới và giá mua bán điện. Đây là các việc đang được phối hợp xử lý, chưa phải những kết quả đã hoàn tất.
Mục tiêu 2030 có cơ sở, nhưng không nên đồng nhất công suất với sản lượng
Hợp tác năng lượng dựa trên thỏa thuận ký tháng 1/2025, đặt mục tiêu Việt Nam nhập khẩu tối thiểu 8.000 MW điện từ Lào vào năm 2030. Dòng điện đã có quy mô đáng kể: trong quý I/2026, Việt Nam nhập khẩu 2,92 tỷ kWh từ Lào, tăng gần 120% so với cùng kỳ năm trước. Số liệu này cho thấy nhập khẩu điện Lào đang tăng nhanh, nhưng MW đo công suất còn kWh phản ánh lượng điện thực tế được cung cấp; hai con số không thể thay thế cho nhau.
Điện gió Monsoon là ví dụ cụ thể: nhà máy 600 MW với 133 tua-bin vận hành thương mại từ ngày 22/8/2025 và bán điện cho EVN theo hợp đồng 25 năm. Với người sử dụng điện, ý nghĩa của nguồn nhập khẩu nằm ở khả năng bổ sung nguồn cung cho hệ thống, chứ không phải cam kết tự động làm giảm hóa đơn hoặc bảo đảm điện liên tục. Khả năng đóng góp còn tùy sản lượng phát, năng lực truyền tải và mức độ phối hợp vận hành giữa hai nước.
Đa dạng nguồn điện là hướng đi hợp lý, còn khâu thực thi là phép thử
Lào đang phát triển điện gió và điện Mặt Trời bên cạnh thủy điện tại các khu vực Bắc, Trung và Nam, với mục tiêu đa dạng hóa cơ cấu nguồn và giảm phụ thuộc vào thủy điện vốn dễ chịu tác động khi thiếu nước mùa khô. Hướng đi này có ý nghĩa với cả hai nước: nguồn phát đa dạng hơn có thể bổ sung lựa chọn cho Việt Nam, đồng thời giúp Lào mở rộng năng lực xuất khẩu điện.
Dù vậy, danh mục lớn không tự bảo đảm giao điện đúng hạn. Thước đo đáng tin cậy sẽ là số dự án thực sự hoàn thành, lưới điện có thể tiếp nhận công suất đến đâu và các điểm đấu nối biên giới được giải quyết thế nào. Mục tiêu nhập khẩu tối thiểu 8.000 MW vào năm 2030 tạo định hướng rõ ràng, còn 34 dự án đang xây dựng là phần việc quyết định mức độ hiện thực hóa. Kết luận hợp lý lúc này: nguồn cung từ Lào đang mở rộng nhanh, nhưng tốc độ chuyển công suất trên giấy thành điện giao cho Việt Nam vẫn phụ thuộc vào tiến độ hạ tầng và từng dự án.






