Không khí ô nhiễm là nguy cơ sức khỏe, không chỉ là màn sương mờ
Ô nhiễm không khí là tình trạng bụi mịn và các chất ô nhiễm như NO₂, SO₂, ozone tích tụ trong không khí ở mức có thể gây hại cho con người khi hít phải. Vì vậy, khi trời mờ đục, người dân không nên xem đó chỉ là chuyện thời tiết: chất lượng không khí suy giảm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe.
Sáng 26/10, AQI Hà Nội tăng từ 164 gần 7 giờ lên 172 gần 9 giờ, đưa thành phố từ vị trí thứ bảy lên thứ ba trong danh sách các đô thị ô nhiễm nhất thế giới trên ứng dụng IQAir. Một số trạm nội đô ở ngưỡng đỏ và tím; riêng Quảng An có lúc vượt 200, mức rất xấu. Đây không phải lý do để hoảng sợ, nhưng sí hiệu rõ ràng để giảm phơi nhiễm, nhất là với trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền hô hấp hoặc tim mạch.
Bụi mịn có thể tác động từ phổi đến tim mạch
Phổi là nơi tiếp xúc trực tiếp với không khí ô nhiễm. Bụi mịn PM2.5 và các chất ô nhiễm có thể kích ứng đường thở, làm nặng bệnh phổi và góp phần gây tổn thương kéo dài. Khi bụi rất nhỏ đi sâu vào hệ hô hấp, phản ứng viêm có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn; ô nhiễm không khí còn liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ và những hậu quả bất lợi cho thai kỳ.
Tác động có thể biểu hiện bằng ho, khó thở hoặc kích ứng, nhưng nguy cơ đáng lưu tâm hơn là các đợt bệnh nền trở nặng. Người thuộc nhóm nhạy cảm nên theo dõi triệu chứng và tình trạng sức khỏe, đồng thời không chờ đến khi khó chịu rõ rệt mới thay đổi thói quen. Dữ liệu Hà Nội cho thấy nồng độ PM2.5 trung bình năm giai đoạn 2023–2025 thường xuyên trên 40 µg/m³; năm 2025 đạt 48,5 µg/m³.
Cách giảm phơi nhiễm khi AQI xấu
Khi chất lượng không khí kém, xấu hoặc rất xấu, hãy điều chỉnh kế hoạch trong ngày thay vì duy trì lịch sinh hoạt như bình thường. Theo dõi AQI từ các kênh chính thống để biết lúc nào cần hạn chế ra ngoài; tránh tập thể dục nặng và lao động thể lực ngoài trời vào khung giờ ô nhiễm cao. Nếu buộc phải di chuyển, dùng khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn và đeo đúng cách. Những bước này không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhưng giúp giảm thời gian và mức độ tiếp xúc.
- Ưu tiên ở trong nhà khi AQI xấu; hạn chế hoạt động ngoài trời, nhất là gần đường đông xe, công trường hoặc nguồn phát thải lớn.
- Nếu phải ra ngoài, đeo khẩu trang lọc bụi mịn đúng quy cách và giảm thời gian di chuyển.
- Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh hô hấp hoặc tim mạch cần thận trọng hơn, theo dõi sức khỏe thường xuyên.
- Máy lọc không khí có thể hỗ trợ giảm một phần chất ô nhiễm trong nhà, nhưng không thay thế việc kiểm soát phát thải.
Bảo vệ sức khỏe cần bắt đầu từ những lựa chọn thực tế: biết tình hình AQI, đổi giờ vận động hoặc hoãn hoạt động ngoài trời khi cần, thay vì trông cậy vào một thiết bị hay một biện pháp đơn lẻ.
Ứng phó lâu dài phải xử lý nguồn phát thải
Tự bảo vệ giúp giảm tiếp xúc trước mắt, nhưng không thể thay thế các biện pháp kiểm soát ô nhiễm. Thời tiết hanh khô, gió yếu và nghịch nhiệt có thể khiến chất ô nhiễm khó khuếch tán, song phát thải từ giao thông, xây dựng, bụi đường, sản xuất và đốt mở vẫn cần được xử lý. Ô nhiễm không dừng ở ranh giới hành chính, nên việc kiểm soát cũng cần phối hợp liên vùng và giữa nhiều lĩnh vực.
Hà Nội đã đặt trọng tâm vào hạn chế bụi và khí thải từ công trường, giao thông, bụi đường và hoạt động đốt không kiểm soát. Những biện pháp này chỉ có tác dụng khi được thực hiện liên tục, kèm kiểm tra và giám sát. Ở cấp cá nhân, không đốt rác và giảm các nguồn phát thải trong gia đình, nơi làm việc, cộng đồng cũng là phần cần thiết của ứng phó lâu dài. Công văn số 3620/SYT-NVYD của Sở Y tế tỉnh Lạng Sơn là một ví dụ về việc chỉ đạo cơ sở y tế và địa phương tuyên truyền cách ứng phó, đồng thời vận động giảm nguồn phát thải.
Kết luận rất rõ: khi AQI xuống thấp, hãy giảm hoạt động ngoài trời và bảo vệ nhóm dễ tổn thương; về lâu dài, đòi hỏi kiểm soát phát thải nhất quán. Không biện pháp cá nhân nào có thể bù đắp cho việc để ô nhiễm tiếp tục tích tụ.
