Chuyến khảo sát tiếp nối hợp tác biển Việt – Nga
Khảo sát biển Việt Nam là hoạt động phối hợp nghiên cứu thực địa, trong đó các nhà khoa học dùng thiết bị và phương pháp chuyên ngành để thu thập dữ liệu về đáy biển, môi trường và tài nguyên. Chiều 9/11, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đón tàu Akademik M.A. Lavrentyev tại cảng Nam Đình Vũ, Hải Phòng, mở đầu chuyến khảo sát chung lần thứ ba giữa hai nước. Chương trình diễn ra từ ngày 04/11 đến 12/12/2026, nối tiếp các chuyến đi năm 2019 và 2025. Đây không chỉ là một chuyến tàu trở lại: nó khởi động các hoạt động thực địa trong lộ trình hợp tác nghiên cứu biển Việt – Nga giai đoạn 2026–2035. Việc duy trì các tuyến khảo sát và trạm nghiên cứu qua nhiều đợt có giá trị hơn một lần thu thập dữ liệu đơn lẻ, bởi nó giúp nhận ra biến đổi và kiểm chứng kết quả theo thời gian.
Từ cấu trúc đáy biển đến dấu hiệu thoát khí
Trọng tâm khoa học của chuyến đi là tìm hiểu cách hình thành và biến đổi địa chất đáy biển, nhất là tại thềm lục địa và sườn lục địa Việt Nam. Các nhóm nghiên cứu phối hợp khảo sát địa chất, địa vật lý, địa hóa và hải dương học; đồng thời xem xét hoạt động thoát khí tự nhiên, tiềm năng tài nguyên và những quá trình tác động đến môi trường biển. Thoát khí không phải chi tiết bên lề: việc xác định nơi khí thoát lên, đặc điểm của hiện tượng và bối cảnh địa chất có thể góp phần làm rõ cấu trúc dưới đáy biển cũng như những nguy cơ cần theo dõi. Tuy vậy, khảo sát không đồng nghĩa với khẳng định đã phát hiện một nguồn tài nguyên hay nguy hiểm cụ thể. Giá trị trước mắt nằm ở dữ liệu và khả năng đánh giá có căn cứ, thay vì suy đoán từ những dấu hiệu riêng lẻ.
Dữ liệu khoa học cần dẫn tới lợi ích thực tế
Tàu nghiên cứu Nga mang hệ thống thiết bị liên ngành, cho phép thực hiện các khảo sát địa chất, địa vật lý, địa hóa, thủy âm, hải dương học và môi trường biển. Đoàn gồm 67 thành viên: 56 chuyên gia và thủy thủ Nga cùng 11 cán bộ, nhà khoa học Việt Nam. Quy mô và tính liên ngành ấy chỉ thật sự có ý nghĩa nếu kết quả được chuyển thành thông tin hữu ích cho quản lý biển. Một mục tiêu cụ thể là cập nhật dữ liệu phục vụ xây dựng Tập bản đồ điều kiện tự nhiên vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam. Bộ dữ liệu này có thể hỗ trợ điều tra cơ bản, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và quy hoạch không gian biển. Với cộng đồng ven biển, lợi ích đáng kể nhất là khả năng đánh giá tiềm năng tài nguyên và nhận diện nguy cơ địa chất, môi trường để góp phần bảo vệ sinh kế, thay vì chỉ tạo thêm các công bố học thuật.
Lộ trình dài hạn là phép thử của chuyến đi
Chuyến khảo sát diễn ra trong Năm chéo hợp tác khoa học, công nghệ và đào tạo Việt Nam – Liên bang Nga 2026, đồng thời mở đầu việc triển khai lộ trình hợp tác biển giai đoạn 2026–2035. Theo kế hoạch, lộ trình gồm 10 nhiệm vụ chuyên đề, từ địa chất và địa vật lý biển đến hải dương học, sinh học, sinh thái, môi trường và tác động của biến đổi khí hậu. Phạm vi rộng tạo cơ hội kết nối dữ liệu giữa các lĩnh vực, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng: kết quả cần được chia sẻ, kế thừa và ứng dụng qua những chuyến khảo sát tiếp theo. Akademik M.A. Lavrentyev trở lại Việt Nam lần thứ ba là dấu mốc hợp tác đáng chú ý; thước đo cuối cùng không phải số ngày trên biển, mà là dữ liệu có giúp hiểu rõ hơn đáy biển và đưa ra quyết định tốt hơn hay không.
