Từ hỏi đáp thuế đến tra cứu thuận tiện
AI ngành thuế là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ người nộp thuế tra cứu quy định, đồng thời giúp cơ quan thuế phân tích dữ liệu và nhận diện rủi ro trong quản lý nghĩa vụ thuế. Giá trị trước mắt của công nghệ này nằm ở việc giúp người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp tìm thông tin nhanh hơn, thay vì phải tự lần theo nhiều văn bản pháp luật.
Chatbot AI đã được tích hợp trên eTax Mobile và Cổng Dịch vụ công ngành Thuế, giúp người dùng hỏi về chính sách thuế, phí, lệ phí, hóa đơn và văn bản liên quan. Người nộp thuế có thể đặt câu hỏi bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh, qua văn bản hoặc giọng nói; câu trả lời kèm dẫn chiếu quy định để tiện kiểm tra. Đây là bước cải thiện thiết thực, bởi khả năng tiếp cận thông tin rõ ràng có thể giúp người nộp thuế chủ động hơn, chứ không chỉ chờ đến lúc phát sinh vướng mắc mới tìm hỗ trợ.
Dù vậy, chatbot tư vấn thuế nên được xem là điểm khởi đầu để tra cứu, không phải phán quyết cho mọi tình huống. Khi câu trả lời liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ cụ thể, người dùng vẫn cần đọc quy định được dẫn chiếu và hỏi cơ quan thuế nếu còn chưa rõ.
Dữ liệu giúp kiểm toán nhìn rộng hơn
AI kiểm toán đáng chú ý không phải vì có thể thay kiểm toán viên, mà vì nó giúp họ rà soát nhiều dữ liệu hơn trong thời gian ngắn. Tại Hà Nội, sáng 27/10, Kiểm toán Nhà nước Việt Nam tổ chức hội thảo quốc tế về tầm nhìn, thể chế và đổi mới của các cơ quan kiểm toán tối cao, với sự tham gia của 16 cơ quan trên thế giới. Diễn đàn đặt vấn đề chuyển đổi số trong bối cảnh biến động nhanh về kinh tế, chính trị và công nghệ.
Thay vì chỉ kiểm tra thủ công một số mẫu hồ sơ, AI có thể hỗ trợ quét lượng dữ liệu lớn để tìm lỗi, điểm bất thường và dấu hiệu rủi ro. Theo Tổng Kiểm toán Nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, công nghệ có thể nâng hiệu suất, giảm sai sót và rút ngắn thời gian phân tích, nhưng không thể thay thế xét đoán của kiểm toán viên dựa trên bằng chứng và căn cứ pháp lý.
Khả năng kiểm tra rộng hơn cũng có thể góp phần tăng minh bạch: lựa chọn mẫu, phát hiện rủi ro và theo dõi liên tục dựa trên dữ liệu giúp hoạt động kiểm toán bớt phụ thuộc vào thao tác thủ công. Nhưng minh bạch chỉ được củng cố nếu cơ quan kiểm toán hiểu được cách hệ thống đưa ra kết quả, bảo vệ bằng chứng số và giữ vững tính độc lập.
Kết nối kế toán có thể giảm gánh nặng tuân thủ
Lợi ích của dữ liệu lớn kế toán không dừng ở phân tích rủi ro; kết nối hệ thống kế toán doanh nghiệp với hạ tầng thuế còn có thể cắt bớt các bước kê khai lặp lại. Theo kế hoạch được công bố, dự án công nghệ thông tin của ngành Thuế dự kiến hoàn thành vào năm 2028. Dữ liệu phục vụ kê khai có thể được khai thác trực tiếp từ hệ thống kế toán, giảm việc lập báo cáo và đối chiếu thủ công, đồng thời giúp doanh nghiệp có thêm thời gian cho quản trị và sản xuất.
Hướng đi này có ý nghĩa vì tuân thủ thuế thường tiêu tốn nguồn lực vào việc kiểm tra hóa đơn, chứng từ và đối chiếu số liệu. Khi AI và dữ liệu lớn được dùng để phân tích báo cáo tài chính, cơ quan thuế có thể nhận diện dấu hiệu bất thường và tập trung kiểm tra những trường hợp rủi ro cao hơn, thay vì dàn trải. Kết nối tự động cũng có thể cảnh báo vấn đề về hóa đơn hoặc nợ thuế sớm hơn.
Lộ trình được nêu đặt giai đoạn 2028–2029 vào việc đẩy mạnh AI, dữ liệu lớn và học máy trong phân tích rủi ro, thanh tra, quản lý nợ và hoàn thuế tự động; đến năm 2030 hướng tới nền tảng quản trị thuế số thông minh và quản lý giao dịch điện tử theo thời gian thực. Đây là mục tiêu đáng theo dõi, nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và khả năng kết nối an toàn giữa các hệ thống.
Công cụ nhanh không thay được trách nhiệm nghề nghiệp
AI có thể tìm mẫu hình trong dữ liệu, nhưng không tự xác định được mọi bối cảnh pháp lý hay ý nghĩa của một chứng từ. Một kết quả cảnh báo sai có thể kéo theo kiểm tra không cần thiết; ngược lại, dữ liệu thiếu hoặc lệch có thể khiến rủi ro bị bỏ qua. Vì vậy, kiểm toán viên cần hiểu cách công cụ xử lý thông tin, kiểm tra căn cứ và giải thích được kết luận của mình.
Với doanh nghiệp, tự động hóa chỉ giảm chi phí tuân thủ khi dữ liệu kế toán đủ chính xác, quy trình được chuẩn hóa và hệ thống bảo vệ thông tin đáng tin cậy. Với người nộp thuế, chatbot hữu ích nhất khi câu trả lời có nguồn dẫn rõ ràng và có lối chuyển tiếp đến cán bộ chuyên môn khi câu hỏi vượt khả năng xử lý.
Kết luận nên rõ ràng: AI phù hợp để tăng tốc tra cứu, mở rộng phân tích và hỗ trợ phát hiện rủi ro, nhưng không thể gánh thay trách nhiệm của con người. Trong thuế và kiểm toán, công nghệ chỉ tạo ra giá trị bền vững khi quyết định cuối cùng vẫn dựa trên bằng chứng, quy định pháp luật và xét đoán nghề nghiệp.
