Đề xuất LRT ven sông là gì?
Đường sắt nhẹ ven sông là phương án vận tải đô thị dùng tuyến LRT chạy dọc một phần bờ sông, rạch, được nghiên cứu trên quỹ đất bãi bồi để phục vụ đi lại trong khu vực trung tâm. HoREA kiến nghị TP.HCM xem xét bổ sung loại hình này vào định hướng quy hoạch, bên cạnh đề xuất phát triển LRT tại khu vực các phường Tam Thắng – Vũng Tàu. Đây là một ý tưởng đáng chú ý vì đặt giao thông công cộng và không gian ven sông vào cùng một bài toán, thay vì chỉ coi bãi bồi là phần đất chưa khai thác. Tuy vậy, cần gọi đúng trạng thái của đề xuất: HoREA đang góp ý với định hướng quy hoạch tổng thể thành phố giai đoạn 2025–2050, tầm nhìn 100 năm. Nguồn hiện có không cho thấy tuyến đã được phê duyệt như một dự án riêng, càng chưa xác nhận kế hoạch thi công.
Thêm lựa chọn đi lại, nhưng phải gắn với mạng lưới
Giá trị của ý tưởng không chỉ nằm ở việc có thêm một tuyến đường sắt. Nếu được nghiên cứu phù hợp, LRT ven sông có thể bổ sung lựa chọn cho người dân, khách du lịch và khách vãng lai, đồng thời khai thác quỹ đất hiện hữu dọc sông, rạch. Đây là hướng đi có lý trong bối cảnh dự thảo quy hoạch đặt giao thông công cộng, phương tiện điện, bến thủy, hạ tầng đi bộ và xe đạp, cùng mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) trong một định hướng rộng hơn. Nhưng một tuyến riêng lẻ sẽ khó tạo khác biệt nếu không kết nối thuận tiện với các phương thức và điểm đến khác. HoREA cũng nêu mục tiêu hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị vào năm 2030; con số này cho thấy tham vọng mở rộng mạng lưới, không phải mốc tiến độ đã được xác nhận cho riêng tuyến LRT ven sông.
Ý tưởng cần được kiểm chứng trước khi thành tuyến
Điểm hấp dẫn của phương án cũng là câu hỏi khó nhất: liệu đất bãi bồi ven sông, rạch có thể tạo thành hành lang tuyến liên tục và phù hợp để bố trí hạ tầng hay không? Tài liệu hiện có chưa xác định hướng tuyến, phạm vi đất, phương án kỹ thuật hay cơ chế phối hợp với các quy hoạch liên quan; vì thế chưa đủ căn cứ để kết luận về tính khả thi. Thành phố cần làm rõ các vấn đề đó trước khi biến một kiến nghị thành phương án cụ thể. Đây không phải lý do để bác bỏ ý tưởng, mà là điều kiện để tránh kỳ vọng vượt xa thông tin hiện có. Dự thảo quy hoạch đang định hướng kết nối liên vùng qua Vành đai 3, Vành đai 4 và nhiều tuyến cao tốc; trong bức tranh ấy, LRT ven sông chỉ có ý nghĩa nếu được đặt đúng chỗ trong hệ thống giao thông công cộng và quy hoạch không gian đô thị.
Kết luận: nên nghiên cứu, chưa nên xem là dự án
HoREA đã đưa ra một hướng gợi mở đáng nghiên cứu: tận dụng đất bãi bồi để bổ sung đường sắt nhẹ ở lõi trung tâm, đồng thời mở rộng lựa chọn giao thông công cộng. Nhưng hiện đây vẫn là kiến nghị góp ý quy hoạch, không phải dự án đã được phê duyệt hay có lịch thi công được công bố. Bước tiếp theo cần là xác định hành lang tuyến, kiểm tra khả năng triển khai trên thực địa và bảo đảm phối hợp với các quy hoạch liên quan. Chỉ khi các câu hỏi ấy có lời giải, ý tưởng đường sắt nhẹ TP.HCM ven sông mới có thể được đánh giá bằng lợi ích thực tế cho hành khách và mức độ phù hợp với đô thị, thay vì chỉ bằng sức hấp dẫn của việc khai thác thêm quỹ đất.
