Mạng lưới hai cấp: một đầu mối quốc gia, 34 trung tâm địa phương
Dữ liệu giao thông là thông tin thu thập từ camera, hệ thống nghiệp vụ và các nguồn liên quan, được chuẩn hóa, chia sẻ để hỗ trợ giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông. Đây là nền tảng của Đề án 456, thay vì để mỗi địa phương vận hành những hệ thống riêng rẽ.
Ngày 31/10 tại Hà Nội, Bộ Công an tổ chức hội nghị quán triệt, triển khai đề án; Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và phát biểu chỉ đạo. Mô hình dự kiến có một trung tâm cấp quốc gia do Cục Cảnh sát giao thông vận hành, cùng 34 trung tâm cấp tỉnh đặt tại Phòng Cảnh sát giao thông Công an các tỉnh, thành phố. Các trung tâm sẽ kết nối dữ liệu thống nhất trên toàn quốc. Đây là lựa chọn hợp lý: địa phương cần năng lực xử lý tình huống tại chỗ, còn cấp quốc gia cần bức tranh xuyên địa giới để điều phối. Nhưng số lượng trung tâm tự nó không bảo đảm hiệu quả; giá trị nằm ở việc chúng trao đổi được dữ liệu theo cùng một cách.
Kết nối chỉ có ý nghĩa khi chuẩn hóa đi trước
Đề án không dừng ở việc dựng phòng điều hành. Camera giám sát, dữ liệu giao thông, nền tảng và phần mềm dùng chung phải được xây dựng, chuẩn hóa rồi kết nối liên thông; kiến trúc, dữ liệu, công nghệ và yêu cầu an ninh, an toàn cũng cần đồng bộ. Chính phủ yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, rà soát quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình nghiệp vụ và hướng dẫn chuyên môn. Phó Thủ tướng yêu cầu thống nhất mô hình, kiến trúc, dữ liệu và công nghệ ngay từ đầu để các trung tâm có thể chia sẻ trên phạm vi toàn quốc.
Đây là khâu quyết định, không phải phần việc phụ trợ. Nếu tỉnh này ghi nhận sự cố theo một cấu trúc dữ liệu, tỉnh khác dùng cấu trúc khác, trung tâm quốc gia sẽ khó ghép thông tin thành bức tranh vận hành có ích. Cảnh báo về hệ thống khép kín, đầu tư manh mún vì thế cần được xem như phép thử của đề án: tiêu chuẩn phải được chốt trước khi các dự án địa phương tạo thêm những “ốc đảo” công nghệ.
Từ xử lý vi phạm sang dự báo và điều hành chủ động
Đề án muốn đổi cách quản lý: từ chủ yếu phát hiện, xử lý vi phạm và giải quyết tình huống sang phân tích dữ liệu, dự báo và điều hành theo thời gian thực. Với người đi đường, lợi ích chỉ hiện ra khi dữ liệu giúp phát hiện ùn tắc, điều phối xử lý sự cố nhanh hơn và góp phần phòng ngừa tai nạn, chứ không chỉ tạo thêm một lớp giám sát.
Mục tiêu đến năm 2030 là kết nối, chia sẻ 100% dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông và dữ liệu giao thông trọng yếu; xử lý điện tử ít nhất 90% vi phạm hành chính thuộc lĩnh vực này; giảm tối thiểu 50% thời gian phát hiện và điều phối xử lý sự cố, tai nạn so với trước khi triển khai đề án. Hệ thống cũng phấn đấu đạt độ sẵn sàng ít nhất 99,5%. Những con số này đặt ra tiêu chuẩn cao, nhưng thước đo sau cùng vẫn là dịch vụ tốt hơn và giảm rủi ro trên đường, không phải lượng dữ liệu được thu gom.
Mốc 2028 là bước vào vận hành, không chỉ hoàn thành xây dựng
Đề án đặt mục tiêu đến năm 2028 cơ bản khai thác, sử dụng trung tâm dữ liệu giao thông quốc gia, đồng thời hình thành hệ thống hai cấp và kết nối, chia sẻ dữ liệu trên toàn quốc. Camera giám sát được hướng tới triển khai trên toàn bộ các tuyến đường bộ cao tốc đang khai thác, sử dụng ổn định, rồi mở rộng tới một số tuyến trọng điểm và địa phương theo lộ trình. Đến năm 2030, mục tiêu kết nối dữ liệu trọng yếu và xử lý vi phạm điện tử sẽ kiểm chứng liệu nền tảng ấy có thực sự vận hành thống nhất hay không.
Áp lực thúc đẩy dự án là có thật: tai nạn giao thông gây tổn thất về tính mạng, sức khỏe và hệ lụy kéo dài cho gia đình, xã hội; đề án cũng được xác định là một cấu phần của hạ tầng số quốc gia. Vì vậy, tiến độ không thể chỉ tính bằng việc trung tâm đã mở cửa hay camera đã lắp đặt. Kết luận cần rõ ràng: mô hình một trung tâm quốc gia và 34 trung tâm tỉnh chỉ đáng giá nếu tiêu chuẩn, thể chế và kết nối được hoàn tất đủ sớm để dữ liệu phục vụ điều hành thực tế. Năm 2028 phải là mốc khai thác có ích, không phải mốc bàn giao thiết bị.
