Bước chuyển quản trị mở đường cho mô hình tăng trưởng mới
Đặc khu Phú Quốc là mô hình quản lý và phát triển lãnh thổ đảo được đề xuất với quyền điều hành địa phương rộng hơn, nhằm kết nối quản trị công với mục tiêu kinh tế và dịch vụ biển. Đây là thay đổi đáng chú ý vì thành công của một khu kinh tế đặc biệt không chỉ phụ thuộc vào ưu đãi, mà còn vào tốc độ ra quyết định và trách nhiệm giải trình.
Sáng 30/10, HĐND tỉnh An Giang khóa XI thông qua đề án đề nghị công nhận Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt. Đây mới là bước đề xuất, chưa phải quyết định công nhận cuối cùng: UBND tỉnh sẽ hoàn thiện hồ sơ gửi Bộ Tài chính thẩm định, trước khi trình Chính phủ xem xét. Đề án hướng tới phân cấp mạnh hơn cho chính quyền đặc khu, song quyền chủ động chỉ có ý nghĩa khi đi kèm nguồn lực, dữ liệu, giám sát và trách nhiệm rõ ràng.
Thời điểm này gắn với tham vọng nâng tầm du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn và chuẩn bị cho APEC 2027. Các công trình giao thông, hội nghị và dịch vụ phục vụ sự kiện có thể tạo cú hích, nhưng phép thử thực sự là liệu hạ tầng ấy có đem lại hoạt động kinh tế bền vững sau khi sự kiện kết thúc.
Ba động lực cần bổ trợ lẫn nhau
Đề án không nên được hiểu là kế hoạch mở rộng du lịch nghỉ dưỡng đơn thuần. Trọng tâm giai đoạn 2026–2030 gồm du lịch sinh thái biển, dịch vụ giá trị cao và kinh tế số Phú Quốc. Ba hướng này có thể tạo giá trị lớn hơn khi được kết nối: hệ sinh thái biển làm nền cho trải nghiệm khác biệt; hội nghị, triển lãm, y tế, giáo dục và giải trí kéo dài mùa hoạt động; còn dịch vụ số hỗ trợ vận hành, thương mại và kết nối khách quốc tế.
Định hướng đầu tư còn bao gồm thương mại, logistics, bảo tồn sinh thái biển và nuôi biển công nghệ cao. Cách tiếp cận đa dạng này là cần thiết, bởi một điểm đến phụ thuộc quá nhiều vào khách nghỉ dưỡng sẽ dễ bị tổn thương trước biến động mùa vụ. Tuy nhiên, kinh tế số sẽ không tự hình thành từ danh xưng: Phú Quốc cần nhân lực, hạ tầng kết nối và môi trường kinh doanh đủ thuận lợi để doanh nghiệp số hoạt động thực chất.
Trong giai đoạn 2026–2030, tổng vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến vượt 195.000 tỷ đồng, còn mục tiêu năm 2030 là đón khoảng 15 triệu lượt khách. Quy mô vốn cho thấy kỳ vọng lớn, nhưng con số này chỉ trở thành kết quả phát triển nếu dòng đầu tư nâng năng suất, tạo việc làm và không làm suy giảm tài nguyên biển vốn là lợi thế cốt lõi.
Tăng trưởng phải hiện diện trong đời sống người dân
Thước đo của đặc khu không thể chỉ là lượng khách hay công trình mới. Đề án yêu cầu gắn phát triển với hạ tầng xã hội, nhà ở cho người lao động, tái định cư, phục hồi sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Đây là điều kiện để người dân địa phương không đứng ngoài chu kỳ đầu tư, còn người lao động có thể sống ổn định thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu của ngành du lịch.
Cam kết môi trường cũng cần được xem là hạ tầng kinh tế, không phải phần việc phụ. Mục tiêu đến năm 2030 gồm ít nhất 98% dân số sử dụng nước sạch, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý đạt quy chuẩn, cùng ít nhất 80% nước thải sinh hoạt được xử lý đạt chuẩn. Với một điểm đến dựa vào biển và cảnh quan, chậm trễ trong các khâu này có thể làm mất chính tài sản thu hút du khách.
Lộ trình được chia thành các chặng: hoàn thiện khung pháp lý và hạ tầng trọng điểm phục vụ APEC trong giai đoạn 2026–2027; mở rộng dịch vụ quốc tế, đồng thời hoàn thiện hạ tầng xã hội, y tế, giáo dục, nhà ở và môi trường trong giai đoạn 2028–2030; hướng tới trung tâm kinh tế biển và du lịch sinh thái tầm vóc thế giới vào năm 2050. Trình tự này hợp lý, miễn là các công trình phục vụ sự kiện không lấn át nhu cầu thiết yếu dài hạn.
Cơ hội lớn, nhưng kết quả phụ thuộc cách thực thi
Mục tiêu đưa Phú Quốc thành trung tâm dịch vụ và nghỉ dưỡng biển có sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời tạo động lực tăng trưởng cho An Giang và Đồng bằng sông Cửu Long, là tham vọng đáng theo đuổi. Để biến tham vọng thành lợi thế, chính quyền cần kết hợp phân quyền với kiểm soát quyền lực, bảo tồn thiên nhiên và bảo đảm quốc phòng, an ninh; mở cửa giao thương không thể tách rời bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Khu kinh tế đặc biệt sẽ chỉ tạo được cực tăng trưởng mới nếu tăng trưởng du lịch đi cùng dịch vụ có giá trị cao, việc làm ổn định và chất lượng môi trường. Vì vậy, điều đáng theo dõi tiếp theo không chỉ là quyết định công nhận của Chính phủ, mà còn là tiến độ hoàn thiện hạ tầng thiết yếu và mức độ người dân được hưởng lợi. Phú Quốc có cơ hội bứt phá; chính năng lực thực thi sẽ quyết định hòn đảo trở thành trung tâm dịch vụ biển quốc tế hay chỉ mở rộng nhanh về quy mô.
