Ngoại ngữ phải được dùng, không chỉ được học
Dạy ngoại ngữ Hải quân là quá trình trang bị cho học viên năng lực sử dụng ngôn ngữ trong học tập, làm chủ trang bị hiện đại và giao tiếp khi thực hiện nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng. Với định hướng ấy, đổi mới giờ học không phải phần trang trí cho chương trình, mà là điều kiện để kiến thức chuyển thành kỹ năng.
Tại Học viện Hải quân, Thượng tá Vũ Thị Kim Vân cùng đồng nghiệp tổ chức bài học theo hướng tăng thực hành, đặt học viên vào tình huống trao đổi thay vì chỉ nghe giảng ngữ pháp và từ vựng. Gala Tiếng Anh, hội thao và Câu lạc bộ Tiếng Anh mở thêm không gian giao tiếp, giúp học viên bớt ngại nói và tạo thói quen sử dụng ngoại ngữ. Công nghệ số, học liệu trực tuyến và trí tuệ nhân tạo được đưa vào thiết kế tình huống, luyện tập kỹ năng và hỗ trợ tự học; mô hình học kết hợp nối hoạt động trên lớp với việc ôn luyện ngoài giờ. Cách làm này phù hợp với môi trường đào tạo sĩ quan cần sử dụng tri thức và thiết bị hiện đại để bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
Khảo sát đặt kết quả vào bối cảnh đào tạo
Đổi mới lớp học cần đi cùng đánh giá cả hệ thống. Thiếu tướng Phùng Thị Phú chủ trì đoàn khảo sát công tác đào tạo, bồi dưỡng ngoại ngữ tại Học viện; đoàn xem xét việc lãnh đạo, chỉ đạo, hồ sơ, phỏng vấn, khảo sát thực địa và điều kiện bảo đảm, đồng thời kiểm tra việc khai thác phòng học ngoại ngữ tại Tiểu đoàn 2. Đây là cách tiếp cận cần thiết: kết quả học tập chỉ có ý nghĩa khi được nhìn cùng chương trình, đội ngũ, học liệu và môi trường sử dụng.
Theo kết quả khảo sát, công tác đào tạo được triển khai nghiêm túc, chất lượng từng bước nâng lên; 100% học viên hoàn thành chương trình theo quy định, học viên sĩ quan chỉ huy cấp phân đội tốt nghiệp đại học đạt bậc 3 tiếng Anh, còn hơn 60% đạt loại khá, giỏi. Học viện có 16 phòng ngoại ngữ chuyên dùng, tổ chức kiểm tra trên máy tính và xây dựng học liệu số. Những con số cho thấy nền tảng đã có, nhưng cũng nhắc rằng tỷ lệ hoàn thành chưa đủ để kết luận người học có thể vận dụng ngoại ngữ thành thạo trong mọi nhiệm vụ.
Đào tạo tiếng Anh cần gắn với nhiệm vụ thực tế
Đào tạo tiếng Anh ở nhà trường quân đội phải phục vụ đồng thời việc học chuyên môn và khả năng hội nhập quốc tế. Trải nghiệm đối ngoại của giảng viên có thể giúp bài học gần thực tế hơn: trong quá trình công tác, Thượng tá Vũ Thị Kim Vân tham gia hai chuyến đối ngoại quốc phòng trên tàu buồm 286 – Lê Quý Đôn, phiên dịch và đón tiếp hơn 30 lượt đoàn quốc tế, đồng thời dẫn hơn 10 chương trình giao lưu quốc tế. Những tình huống giao tiếp, nghi thức và khác biệt văn hóa từ thực tiễn ấy có giá trị mà bài tập ngữ pháp đơn lẻ khó thay thế.
Đội ngũ giảng viên ngoại ngữ cơ bản được bảo đảm về số lượng và trình độ; giảng viên chuyên ngành đang được bồi dưỡng để nâng năng lực giảng dạy, nghiên cứu, khai thác tài liệu chuyên môn và ứng dụng công nghệ. Một số môn chuyên ngành bằng ngoại ngữ được triển khai, mở rộng trong sáu chương trình đã đổi mới. Đây là hướng đi đúng, nhưng đòi hỏi học liệu song ngữ đủ chất lượng và giảng viên vừa vững chuyên môn quân sự, vừa đủ năng lực diễn đạt bằng ngoại ngữ.
Bước tiếp theo là chuẩn hóa và mở rộng có mục tiêu
Sau khảo sát, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc duy trì những mô hình hiệu quả. Học viện được đề nghị tiếp tục chuẩn hóa, cập nhật chương trình, nội dung và học liệu theo nhiệm vụ; hoàn thiện chương trình tiếng Anh, tiếng Nga cho học viên chỉ huy cấp phân đội từ khóa 70; đồng thời nâng chất lượng đội ngũ, chú trọng ngoại ngữ chuyên ngành và phương pháp dạy học hiện đại. Đầu tư, nâng cấp nền tảng số và mở rộng học liệu cũng cần đi cùng đánh giá đúng đầu ra, thay vì xem số lượng phòng học hay bài kiểm tra trực tuyến là thước đo cuối cùng.
Thách thức lớn là bảo đảm học viên có cơ hội dùng tiếng Anh thường xuyên trong các môn chuyên môn và hoạt động thực hành, chứ không chỉ trong giờ ngoại ngữ. Khi lớp học sáng tạo được nối với chương trình chuẩn hóa, học liệu phù hợp và mục tiêu năng lực rõ ràng, đổi mới mới tạo ra kết quả bền vững. Học viện Hải quân đã có những bước triển khai đáng ghi nhận; giai đoạn tiếp theo cần chứng minh rằng người học có thể mang ngoại ngữ từ lớp học vào nhiệm vụ và giao tiếp quốc tế.
