Chuyển trọng tâm từ quản lý sang giảng dạy
Tinh giản biên chế giáo dục là việc rà soát, sắp xếp lại đội ngũ trong ngành để cơ cấu nhân sự phù hợp hơn với quy mô trường học, đồng thời giải quyết chế độ cho người bị ảnh hưởng theo quy định. Bộ Nội vụ đề nghị địa phương nghiên cứu điều chuyển, giảm nhân sự quản lý giáo dục và tăng giáo viên trực tiếp giảng dạy, nhằm bảo đảm điều kiện cho năm học 2026-2027. Đây không nên được hiểu là một đợt cắt giảm đồng loạt: mục tiêu đúng phải là đưa người đến nơi thiếu, giảm vị trí không còn phù hợp sau sắp xếp và giữ nguyên tắc “ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên”. Với các trường, điều cần lưu ý trước tiên là lập phương án nhân sự dựa trên số lớp, điểm trường và nhu cầu dạy học thực tế, thay vì chỉ nhìn vào tổng biên chế.
Quy mô thay đổi khiến yêu cầu này không còn là điều chỉnh nhỏ. Sau sắp xếp, số cơ sở giáo dục công lập dự kiến giảm từ 37.530 xuống 18.548, tương đương giảm 18.982 đầu mối, tức 50,6%. Một số cán bộ quản lý cũng đã được chuyển sang giảng dạy: số liệu được nêu cho biết 28.217 cán bộ quản lý cơ sở giáo dục được điều chuyển sang vị trí giảng dạy. Con số này cho thấy hướng đi đã vượt khỏi khâu đề xuất, nhưng hiệu quả phải được đánh giá bằng việc học sinh có đủ giáo viên và hoạt động học tập có ổn định hay không.
Sắp xếp nhân sự trường công phải theo nhu cầu thực tế
Với nhân sự trường công, điều chuyển và giảm biên chế quản lý chỉ là một phần của bài toán. Bộ Nội vụ yêu cầu địa phương rà soát phương án sắp xếp cơ sở giáo dục, thực trạng đội ngũ lãnh đạo, quản lý, giáo viên và nhân sự hỗ trợ; sau đó bố trí, điều động, thuyên chuyển và sử dụng nhân lực phù hợp với quy mô, điều kiện từng trường. Cách làm này có ý nghĩa nếu xử lý được tình trạng nơi thừa, nơi thiếu giáo viên, thay vì khiến trường ở địa bàn khó khăn mất thêm người. Đến ngày 24/8, 34 địa phương đã phê duyệt đề án sắp xếp cơ sở giáo dục công lập. Khi triển khai, địa phương cần theo dõi tác động đến từng điểm trường và bảo đảm quyền học tập của học sinh; đánh giá ban đầu cho thấy hoạt động tại các cơ sở sau sắp xếp cơ bản được duy trì ổn định.
Định mức nhân sự mới cũng cần được đặt cạnh quá trình sắp xếp. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định định mức tại các trường mầm non, phổ thông và dự bị đại học; các quy định hiện hành về định mức được dự kiến thay thế. Chương trình giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu dạy hai buổi mỗi ngày, trường sáp nhập có nhiều điểm trường và việc ứng dụng công nghệ đều khiến định mức cũ bộc lộ bất cập. Vì vậy, trường nên rà soát cả vị trí hỗ trợ như hành chính, thiết bị, thư viện và phòng thí nghiệm. Khi nhiệm vụ được phân công rõ, giáo viên có thể tập trung hơn cho chuyên môn, thay vì phải kiêm nhiều việc ngoài giảng dạy.
Chế độ viên chức giáo dục không áp dụng máy móc
Cùng với việc cơ cấu lại đội ngũ, Bộ Nội vụ đã gửi văn bản hướng dẫn UBND các tỉnh, thành phố thực hiện chính sách theo Nghị định 154/2025/NĐ-CP, trong quá trình sắp xếp cơ sở giáo dục theo Nghị quyết 37/2026/NQ-CP. Điểm cần phân biệt là người được bố trí vào vị trí việc làm mới phù hợp với trình độ đào tạo và năng lực tại cơ sở sau sắp xếp thì không đặt vấn đề giải quyết tinh giản biên chế. Như vậy, việc trường thay đổi cơ cấu không đồng nghĩa mọi viên chức bị tác động đều đương nhiên thuộc diện tinh giản. Địa phương phải xác định đúng tình trạng công việc, quyết định bố trí và hồ sơ của từng người trước khi giải quyết chế độ viên chức giáo dục.
Với viên chức lãnh đạo, quản lý, giáo viên và nhân sự hỗ trợ đã được cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết tinh giản trước thời điểm Nghị quyết 37/2026/NQ-CP ban hành nhưng nghỉ việc sau khi nghị quyết có hiệu lực, cần đối chiếu hướng dẫn cụ thể thay vì áp dụng chung một kết luận. Bộ Nội vụ cũng nêu số viên chức lãnh đạo, quản lý và nhân sự hỗ trợ còn lại sau sắp xếp được hưởng chính sách theo Nghị định 154/2025/NĐ-CP do địa phương quyết định trên cơ sở quy định liên quan. Đây là khâu cần minh bạch: trường và cơ quan quản lý nên thông báo rõ căn cứ, quy trình, thời điểm giải quyết để viên chức biết quyền lợi và có thể kiểm tra việc áp dụng.
Hạn báo cáo là phép thử về trách nhiệm thực thi
Bộ Nội vụ yêu cầu địa phương báo cáo nhanh kết quả giải quyết chính sách đối với viên chức lãnh đạo, quản lý và nhân sự hỗ trợ giáo dục nghỉ việc do sắp xếp cơ sở giáo dục. Báo cáo phải gửi Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính trước ngày 25.10.2026 để tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền. Mốc này không chỉ là thủ tục hành chính: báo cáo đầy đủ giúp làm rõ ai đã được bố trí lại, ai thuộc diện tinh giản và chính sách đã được giải quyết đến đâu. Các trường nên phối hợp rà soát danh sách, quyết định nhân sự và hồ sơ liên quan; địa phương cần tránh để người lao động tự xoay xở giữa những thay đổi tổ chức.
Điều chỉnh nhân sự sẽ chỉ đạt mục tiêu nếu vừa tăng được giáo viên đứng lớp ở nơi cần, vừa xử lý công bằng quyền lợi của người không còn vị trí phù hợp. Vì thế, trường công cần xem việc sắp xếp là tái phân bổ năng lực, không phải chạy theo chỉ tiêu giảm đầu mối. Từ phương án trường lớp đến hồ sơ chế độ, mọi quyết định nên dựa trên nhu cầu dạy học thực tế và căn cứ pháp lý rõ ràng. Thành công cuối cùng không nằm ở số người quản lý giảm bao nhiêu, mà ở việc học sinh có giáo viên, giáo viên có điều kiện dạy tốt và viên chức chịu tác động được giải quyết đúng chính sách.
