Từ mục tiêu ngành mũi nhọn đến bài toán khơi thông vốn
Cơ chế đặc thù du lịch là nhóm quy định được thiết kế riêng để tháo gỡ rào cản, thu hút nguồn lực và tạo điều kiện cho ngành du lịch phát triển nhanh, bền vững hơn. Đây là trọng tâm của dự thảo nghị quyết du lịch đang được hoàn thiện, chứ chưa phải chính sách đã có hiệu lực. Sáng 26/10 tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức hội nghị lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết của Quốc hội; lãnh đạo bộ, đại diện các cơ quan và doanh nghiệp cùng tham gia thảo luận.
Lý do thúc đẩy dự thảo khá rõ: du lịch đã được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn, nhưng mục tiêu ấy khó đạt nếu vốn, sản phẩm và năng lực điểm đến vẫn bị ghìm bởi thủ tục hoặc thiếu cơ chế phù hợp. Dự thảo hướng tới ba kết quả gắn liền với nhau: thu hút đầu tư và hình thành sản phẩm cạnh tranh quốc tế; giảm chi phí, mở rộng cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cộng đồng; tăng sức cạnh tranh điểm đến, thời gian lưu trú và mức chi tiêu của khách.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận Nhà nước kiến tạo, dẫn dắt thay vì tự mình gánh toàn bộ đầu tư phát triển du lịch. Nhưng ưu đãi chỉ tạo cú hích khi tháo đúng nút thắt và đến được với dự án có khả năng tạo giá trị tại địa phương. Vì vậy, trọng tâm đánh giá không nên là số lượng ưu đãi, mà là chúng có biến thành quyết định đầu tư, việc làm và sản phẩm tốt hơn hay không.
Ưu đãi dự án: quy mô lớn đi cùng câu hỏi về tính bao trùm
Nhóm chính sách đầu tiên phân dự án thành ba loại: du lịch chất lượng cao, du lịch động lực và du lịch động lực mang tính chiến lược. Với dự án chất lượng cao, dự thảo nêu hỗ trợ hạ tầng, tiếp cận nhà, đất công và xúc tiến thị trường; dự án động lực có thể được ưu đãi tiền thuê đất và áp dụng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 10 năm. Đây là những công cụ có thể làm giảm rủi ro ban đầu, nhất là với dự án cần hạ tầng đồng bộ hoặc thời gian thu hồi vốn dài.
Với dự án chiến lược, dự thảo đề xuất thời hạn hoạt động đến 70 năm, miễn thuế trong bốn năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong chín năm tiếp theo. Tuy nhiên, ngưỡng tiếp cận ưu đãi là điểm cần soi kỹ. Tài liệu nêu các mức vốn đầu tư tối thiểu tương ứng là 3.000 tỉ, 10.000 tỉ và 30.000 tỉ đồng; vốn dành cho hạng mục du lịch tối thiểu lần lượt là 1.000 tỉ, 2.000 tỉ và 5.000 tỉ đồng, cùng yêu cầu về lao động thường xuyên.
Các ngưỡng lớn có thể hướng ưu đãi tới dự án tạo tác động đáng kể, nhưng cũng có nguy cơ gạt ra ngoài những mô hình ứng dụng công nghệ, sử dụng ít lao động mà tạo giá trị gia tăng cao. Đây là vấn đề được đề nghị doanh nghiệp và hiệp hội góp ý, cùng với câu hỏi liệu gói ưu đãi đã đủ sức thúc đẩy đầu tư mới và mở rộng đầu tư hay chưa. Một chính sách đầu tư du lịch tốt cần tránh đồng nhất quy mô vốn với chất lượng đóng góp.
Mở rộng hệ sinh thái: hàng không, kinh tế đêm và nhân lực
Các đề xuất không chỉ nhắm vào nhà đầu tư dự án lớn. Bảy nhóm vấn đề được đưa ra lấy ý kiến còn bao gồm hỗ trợ cơ sở lưu trú, mở đường bay và liên kết tiêu thụ sản phẩm; mô hình kinh doanh mới, kinh tế đêm và thử nghiệm có kiểm soát; nhân lực, đào tạo, nhà ở; thị thực; du lịch cộng đồng, doanh nghiệp nhỏ, liên kết điểm đến; cùng hạ tầng, xúc tiến, tín dụng và tổ chức thực hiện. Cách thiết kế này hợp lý: điểm đến khó cạnh tranh nếu chỉ có khách sạn, trong khi giao thông, trải nghiệm và dịch vụ ban đêm chưa theo kịp.
Dự thảo đề xuất nghiên cứu cơ chế thử nghiệm hoạt động 24/7, thủ tục rút gọn và cấp phép một lần cho một số tổ hợp nghệ thuật, lễ hội, giải trí; đồng thời nêu miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong năm năm cho một số mô hình đáp ứng điều kiện. Địa phương cũng được đề xuất quyết định hỗ trợ mở đường bay mới và liên kết tiêu thụ dài hạn sản phẩm OCOP. Nếu vận hành tốt, các hướng này có thể kéo dài thời gian lưu trú và đưa thêm chi tiêu tới hộ kinh doanh, nhà cung cấp địa phương.
Nhân lực là mảnh ghép không thể xem nhẹ: dự thảo đề xuất giảm 50% thuế thu nhập cá nhân trong năm năm đối với tiền lương, tiền công đủ điều kiện của chuyên gia và lao động chất lượng cao, hỗ trợ tối đa 30% kinh phí đào tạo, đồng thời hỗ trợ cơ sở đào tạo và bố trí quỹ đất phát triển nhà ở cho người lao động. Lợi ích với khách chỉ xuất hiện khi các chính sách này cải thiện chất lượng dịch vụ, kết nối và trải nghiệm thực tế, thay vì dừng ở ưu đãi trên giấy.
Điều cần theo dõi trước khi biến đề xuất thành động lực
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tiếp tục hoàn thiện dự thảo để trình Quốc hội; các nội dung hiện được nêu vẫn là đề xuất, chưa phải chính sách đã ban hành. Dự thảo gồm 12 điều và dự kiến áp dụng có trọng tâm tại các trung tâm du lịch lớn, khu du lịch quốc gia, địa bàn du lịch cộng đồng và vùng khó khăn. Vì vậy, giai đoạn xem xét cần trả lời không chỉ ai được ưu đãi, mà còn địa bàn nào được hưởng, điều kiện nào đủ rõ và cơ quan nào chịu trách nhiệm thực hiện.
Ba câu hỏi then chốt là ngưỡng vốn và lao động có sát thực tế không; tiêu chí có bỏ sót dự án đổi mới, hiệu quả cao nhưng ít nhân công không; và ưu đãi có đủ tạo thêm đầu tư thay vì chỉ hỗ trợ những kế hoạch vốn đã được quyết định hay không. Cũng cần theo dõi cách phối hợp giữa trung ương và địa phương, cơ chế thử nghiệm hoạt động mới, cùng khả năng để doanh nghiệp nhỏ và cộng đồng tiếp cận hạ tầng, thị trường.
Dự thảo có hướng đi đáng ủng hộ vì gắn ưu đãi dự án với nhân lực, kết nối và sản phẩm. Nhưng sức hút đầu tư sẽ được quyết định bởi thiết kế có chọn đúng nút thắt và triển khai minh bạch, nhất quán hay không. Nếu các tiêu chí được hiệu chỉnh từ thực tiễn và lợi ích lan tới người dân, đây có thể là cú hích hữu ích; nếu không, cơ chế đặc thù du lịch sẽ chỉ tạo thêm danh sách ưu đãi mà chưa đổi được năng lực cạnh tranh của điểm đến.
