Quy hoạch lớn, vai trò mới
Vĩnh Hưng là khu vực cửa ngõ phía Đông Nam Hà Nội, đang được định hướng tái thiết trên quy mô khoảng 447 ha để trở thành một cực phát triển đô thị mới, gắn với dịch vụ và thương mại hiện đại. Đây là bước chuyển đáng kể: từ vùng từng được xem là ngoại thành, Vĩnh Hưng nay nằm trong cấu trúc đa cực, đa trung tâm của Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Hà Nội đặt khu vực này trong cực phía Đông, hướng tới giảm áp lực cho nội đô và tạo động lực cho trục kinh tế phía Đông. Dự án có tổng mức đầu tư dự kiến gần 186.000 tỷ đồng, cho thấy quy mô tham vọng, nhưng tiền vốn lớn không tự bảo đảm thành công. Vĩnh Hưng Hà Nội phát triển có ý nghĩa khi công trình mới đi cùng hạ tầng đồng bộ, không gian sống tốt hơn và cơ hội sinh kế thực chất cho người dân.
Lợi thế kết nối cần được biến thành giá trị đô thị
Vĩnh Hưng có vị trí chiến lược giữa Vành đai 2 và Vành đai 3, tiếp giáp Vành đai 2,5 và hành lang cảnh quan sông Hồng trong tương lai. Vị trí ấy tạo cơ sở để hình thành trung tâm dịch vụ thương mại phục vụ không chỉ cư dân địa phương mà cả trục phát triển phía Đông. Dự thảo chia khu vực thành khoảng 206,1 ha tái thiết và 240,9 ha cải tạo, chỉnh trang; cách phân chia này đáng chú ý vì không đặt toàn bộ khu dân cư hiện hữu trước lựa chọn phải xây mới. Định hướng đô thị 15 phút hứa hẹn giúp người dân tiếp cận công viên, trường học, cơ sở y tế và mua sắm bằng quãng đi bộ ngắn. Kết nối dự kiến với các tuyến đường sắt đô thị số 4, 8, 10 và 15 cũng có thể hỗ trợ mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng. Tuy vậy, lợi ích ấy chỉ thành hiện thực nếu mạng lưới giao thông được triển khai đúng tiến độ.
Tái thiết phải giữ được chỗ đứng của cư dân
Điểm đáng theo dõi nhất không chỉ là diện mạo mới, mà là cách dự án đối xử với những người đang sống tại đây. Khoảng 7.250 hộ, tương đương gần 20.000 người, thuộc diện ảnh hưởng; phương án dự kiến bố trí tái định cư tại chỗ trên quỹ đất khoảng 14,39 ha dành cho tái định cư và nhà ở xã hội. Con số này khiến chính sách bồi thường, hỗ trợ và lựa chọn nhà ở trở thành phép thử về tính công bằng, chứ không phải thủ tục phụ. Chuyên gia quy hoạch Đào Ngọc Nghiêm cảnh báo rằng nếu chỉ chỉnh trang hạ tầng, xây công trình mới mà không giải quyết sinh kế, hiệu quả tái thiết khó bền vững. Người dân cần được tham gia từ khâu góp ý, được cung cấp thông tin rõ ràng và có phương án phù hợp với nhu cầu của từng nhóm. Nếu không, một trung tâm thương mại hiện đại có thể được dựng lên nhưng lại làm suy yếu cộng đồng đã tạo nên sức sống của khu vực.
Cơ hội nằm ở cách thực hiện, không chỉ ở bản vẽ
Quy hoạch dự kiến tăng quỹ đất hạ tầng xã hội lên khoảng 83,68 ha và dành 42,5 ha cho công viên, cây xanh, mặt nước và thể thao. Những ưu tiên này có thể cải thiện trực tiếp đời sống thường ngày, miễn là được bảo vệ trong quá trình triển khai chứ không bị xem nhẹ trước áp lực xây dựng. UBND phường Vĩnh Hưng đang lấy ý kiến cộng đồng về dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500; thời hạn góp ý là 17 giờ ngày 1/11. Đây phải là cơ hội để điều chỉnh phương án theo thực tế, không chỉ là bước hoàn tất thủ tục. Tiến độ dự kiến của dự án kéo dài từ quý III/2026 đến quý IV/2030. Với phạm vi và tác động lớn như vậy, thành công không nên chỉ được đo bằng tốc độ xây dựng hay số công trình mới. Vĩnh Hưng chỉ trở thành cực tăng trưởng phía Đông bền vững khi kết nối giao thông, tiện ích đô thị và sinh kế cư dân cùng tiến lên.
