Kịch bản ứng phó phải có người chỉ huy và quy trình cụ thể
UAV xâm nhập vùng cấm bay là tình huống thiết bị bay không người lái đi vào khu vực trời bị hạn chế hoặc cấm quanh sân bay, có thể đe dọa an toàn khai thác và buộc các lực lượng phải phối hợp xử lý theo kịch bản xác định trước. Chiều 20/10, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc, Chủ tịch Ủy ban quốc gia về an ninh hàng không và tạo thuận lợi hàng không, chủ trì phiên họp thứ nhất của Ủy ban. Tại đây, ông yêu cầu các bộ, ngành và địa phương chủ động xây dựng phương án ứng phó, xác định rõ người chỉ huy, lực lượng chủ trì, lực lượng phối hợp và cách xử lý từng tình huống. Đây là chỉ đạo cần thiết: khi có drone gần sân bay, thời gian xử lý thường gấp, còn sự mơ hồ về trách nhiệm có thể khiến cảnh báo và quyết định bị chậm. Kịch bản tốt không chỉ nằm trên giấy; nó phải được chuyển thành đầu mối liên lạc, quy trình và diễn tập.
Yêu cầu này xuất phát từ nguy cơ đã hiện hữu. Trong 9 tháng đầu năm, lực lượng chức năng phối hợp xử lý, bàn giao 270 vụ việc tại 22 cảng hàng không; trong đó, UAV và phương tiện bay khác xâm nhập khu vực cấm, hạn chế bay diễn biến phức tạp. Các vụ việc tại khu vực Tân Sơn Nhất, Đà Nẵng và một số sân bay khác đã ảnh hưởng đến hoạt động bay. Với hành khách, tác động không dừng ở một cảnh báo an ninh: lịch khai thác có thể bị xáo trộn khi sân bay phải đánh giá và kiểm soát nguy cơ. Vì vậy, ứng phó drone cần ưu tiên phát hiện sớm, chia sẻ thông tin nhanh và bảo vệ hoạt động bay, thay vì chỉ phản ứng sau khi thiết bị đã xâm nhập.
Cần Thơ đặt phối hợp liên ngành thành cơ chế thường trực
Ngày 28/10, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam, Công an TP Cần Thơ và Bộ Chỉ huy Quân sự TP Cần Thơ ký quy chế phối hợp mới nhằm tăng cường an ninh, an toàn tại Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ. Động thái này đáng chú ý vì kiểm soát UAV vùng cấm bay không thể giao riêng cho đơn vị khai thác sân bay: cảng cần nhận diện dấu hiệu, bảo vệ khu vực và thông tin kịp thời; công an xử lý vi phạm, duy trì trật tự; lực lượng quân sự phối hợp trong nhiệm vụ liên quan đến quản lý, bảo vệ vùng trời. Quy chế cũng bao quát phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ, hành vi can thiệp bất hợp pháp và tình huống khẩn nguy hàng không.
Sau ba năm triển khai quy chế trước, các bên đã phối hợp trao đổi, xử lý thông tin, xây dựng phương án, huấn luyện, diễn tập và bảo vệ các đoàn lãnh đạo; hoạt động này góp phần giữ trật tự tại cảng và khu vực giáp ranh. Quy chế mới tiếp tục yêu cầu duy trì đường dây nóng và hệ thống liên lạc 24/7, đồng thời bố trí Cảnh sát phản ứng nhanh thường trực 24/24 để tiếp nhận, xử lý vụ việc. Đây là phần thiết thực nhất đối với nguy cơ drone gần sân bay: thông tin từ cảng phải đến đúng lực lượng, còn người tiếp nhận phải biết khi nào xử lý tại chỗ và khi nào báo cáo cấp có thẩm quyền. Phối hợp chỉ có giá trị khi biến thành phản ứng nhanh, rõ trách nhiệm.
Phân vai giữa quản lý hàng không và lực lượng an ninh
Cơ quan quản lý hàng không và lực lượng bảo đảm an ninh có nhiệm vụ khác nhau nhưng không thể hoạt động tách rời. Phó Thủ tướng giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện pháp luật về an ninh hàng không và quản lý UAV; Bộ Công an cùng Bộ Quốc phòng rà soát khu vực cấm bay, hạn chế bay và nghiên cứu bản đồ số để quản lý, công khai thông tin cho người dân, doanh nghiệp. Bộ Xây dựng được đề nghị tiếp tục rà soát quy định về hàng không dân dụng. Ở cấp sân bay, đơn vị khai thác cần tổ chức phối hợp và duy trì đầu mối, còn công an, quân đội cùng các lực lượng liên quan thực hiện nhiệm vụ theo chức năng, thống nhất thông tin và phương án.
Cần Thơ cũng yêu cầu cụ thể hóa quy chế thành kế hoạch, quy trình, xác định lãnh đạo phụ trách, đầu mối thường trực, kênh liên lạc và trách nhiệm xử lý; tình huống vượt thẩm quyền phải được báo cáo kịp thời. Phạm vi kiểm soát không nên chỉ giới hạn ở thiết bị bay: chiếu tia laser và các hành vi khác quanh sân bay cũng có thể đe dọa an toàn khai thác. Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc chỉ tập trung vào công cụ phát hiện drone, bởi thiết bị không thay thế được quyền hạn, quy trình và sự phối hợp giữa các đơn vị.
Phòng ngừa từ sớm mới bảo vệ được chuyến bay
Quy chế mới ở Cần Thơ đặt trọng tâm vào phát hiện, ngăn chặn từ sớm nguy cơ đe dọa an ninh, an toàn hàng không và kiểm soát chặt khu vực lân cận sân bay. Song song với phương án tại địa phương, nhiệm vụ tiếp theo ở cấp quốc gia là hoàn thiện quy định quản lý UAV, tăng trao đổi thông tin giữa công an và quân đội, rà soát vùng cấm và hạn chế bay, đồng thời nghiên cứu bản đồ số phục vụ quản lý. Các yêu cầu này cần được thực hiện nhất quán: người dân và doanh nghiệp phải biết khu vực nào không được bay, còn lực lượng chức năng cần có cách tiếp nhận, xác minh và xử lý thống nhất.
An ninh hàng không không đồng nghĩa với cấm mọi hoạt động bay tầm thấp. Tại phiên họp, đại diện Bộ Quốc phòng lưu ý UAV vừa đặt ra thách thức quản lý vùng trời, vừa mở ra cơ hội kinh tế; vì thế, quy định phải bảo đảm an toàn mà không cản trở hoạt động hợp pháp. Bài toán nằm ở ranh giới rõ ràng và năng lực thực thi: phòng ngừa đủ sớm để bảo vệ chuyến bay, nhưng quản lý đủ minh bạch để người sử dụng hợp pháp biết cách tuân thủ. Kịch bản có người chịu trách nhiệm, phối hợp liên ngành và đường dây thông suốt sẽ quyết định ứng phó drone có hiệu quả hay không.
