AI tăng tốc, khán giả vẫn là người quyết định
Phim ngắn dọc là định dạng kể chuyện theo khung hình đứng, thường chia nội dung thành các tập ngắn để xem trên điện thoại và ngày càng được sản xuất bằng trí tuệ nhân tạo. Sự bùng nổ này đã chuyển AI từ công cụ thử nghiệm thành một phần nổi bật của thị trường, nhưng số lượng tác phẩm chưa thể chứng minh sức hút bền vững.
Trong quý III-2026, khán giả dành tổng cộng 2 tỉ giờ xem phim ngắn dọc, tương đương 63 tỉ lượt xem trên các ứng dụng được khảo sát. Cùng kỳ, hai phần ba phim phát hành ngoài Trung Quốc trên 20 nền tảng hàng đầu được tạo bằng AI. Quy mô khán giả lớn cho thấy định dạng này đã trở thành thói quen xem đáng kể; tỷ lệ phim AI tăng nhanh lại cho thấy các nền tảng đang đẩy mạnh cách sản xuất mới.
Tuy nhiên, lượt xem không đồng nghĩa với sự gắn bó lâu dài. Câu hỏi đáng quan tâm không chỉ là AI tạo phim nhanh đến đâu, mà là liệu tác phẩm có đủ sức khiến người xem quay lại khi sự mới lạ phai đi.
Từ 3% lên 66% chỉ trong ba quý
Đà tăng thể hiện rõ qua tỷ lệ phim ngắn dọc do AI tạo trên 20 nền tảng hàng đầu ngoài Trung Quốc: từ 3% trong quý I lên 28% trong quý II, rồi đạt khoảng 66% ở quý III-2026. Đây không còn là một thử nghiệm bên lề; AI đã trở thành phương thức sản xuất chiếm đa số trong lượng phim phát hành được thống kê.
Xu hướng này nối tiếp tốc độ phát triển nhanh của phim ngắn dọc tại Trung Quốc, nơi hơn 95% phim phát hành trong ba tháng đầu năm 2026 được báo cáo là sản xuất bằng AI. Việc công nghệ lan rộng cũng diễn ra giữa lúc người lao động Mỹ trong ngành lên tiếng về cơ hội việc làm giảm và việc AI được sử dụng thiếu minh bạch.
Với người xem, tác động trước mắt là thư viện nội dung được mở rộng rất nhanh. PineDrama, ứng dụng miễn phí của TikTok, chiếm hơn một nửa tổng lượt xem trong quý và bổ sung 15.501 phim mới, tăng hơn 300% so với quý trước. Nguồn cung dồi dào giúp người dùng có thêm lựa chọn, nhưng cũng khiến việc phân biệt nội dung được làm ra vì ý tưởng sáng tạo hay vì tốc độ sản xuất trở nên quan trọng hơn.
Lượt xem cao chưa bảo đảm sức hút lâu dài
Các phim AI đang chiếm nhiều vị trí trên bảng xếp hạng lượt xem: trong 20 phim dẫn đầu quý III chỉ có hai phim người đóng, còn tác phẩm đứng đầu là câu chuyện về một thần đèn bị buộc kết hôn để thực hiện điều ước. Những mô-típ giả tưởng, tình cảm và kịch tính dễ nhận diện có thể phù hợp với nhịp kể nhanh của phim ngắn dọc. Nhưng thành tích tức thời không đủ để kết luận khán giả đã ưu tiên nhân vật nhân tạo.
Dữ liệu ban đầu còn chỉ ra một đối trọng đáng lưu ý: tại ReelShort, phim người đóng có khả năng duy trì vị trí trong nhóm 10% nội dung được xem nhiều nhất sau 30 ngày cao hơn phim AI. Số lượng chuyện kể có diễn viên thật cũng tăng song song với phim do AI tạo. Điều này gợi ý rằng công nghệ có thể mở rộng sản lượng mà không xóa bỏ nhu cầu về biểu cảm, hiện diện và diễn xuất của con người.
Vì thế, thị trường không nên xem tỷ lệ phim AI tăng như bằng chứng rằng khán giả đã chọn máy thay cho con người. Dữ liệu lượt xem cho biết họ bấm xem; khả năng giữ chân sau nhiều tuần mới là phép thử sâu hơn về kết nối cảm xúc.
Phim Việt cần đặt câu hỏi về giá trị sáng tạo
Với phim Việt, làn sóng này đặt ra một câu hỏi thiết thực: nếu AI có thể tạo ra lượng lớn phim ngắn dọc, điều gì khiến một tác phẩm đáng xem và đáng nhớ? Câu trả lời không thể chỉ nằm ở tốc độ ra tập hay số lượng nội dung. Bản sắc câu chuyện, lựa chọn nghệ thuật và cách diễn viên truyền tải cảm xúc vẫn là những tiêu chí để khán giả đánh giá.
AI có thể hỗ trợ mở rộng sản xuất, nhưng việc dùng công cụ không tự tạo nên giá trị sáng tạo. Khi vai trò của con người bị làm mờ hoặc cách sử dụng công nghệ thiếu minh bạch, câu hỏi về công việc và quyền tác giả cũng trở nên khó tránh. Ngược lại, nếu AI phục vụ một ý tưởng có chủ đích và con người vẫn chịu trách nhiệm cho lựa chọn kể chuyện, công nghệ có thể là phương tiện thay vì người thay thế.
Kết luận hợp lý lúc này không phải là phim AI chắc chắn thắng hay phim người đóng sẽ biến mất. Hai tỉ giờ xem chứng minh sức lớn của định dạng; dấu hiệu duy trì lượt xem tốt hơn ở một số phim có diễn viên thật nhắc rằng sức hút không chỉ được tạo bằng sản lượng. Với phim Việt, giá trị sau cùng vẫn nằm ở việc tác phẩm có chạm được khán giả hay không.
