Hai ca khúc, hai kiểu lan truyền
Nhạc Việt ở Trung Quốc là những ca khúc Việt được người nghe tại đây khám phá, sử dụng hoặc hát lại trên các nền tảng số, thường lan rộng nhờ video ngắn hơn là chiến dịch quảng bá chính thức. Hai trường hợp tiêu biểu là “Dạ Vũ” của Tăng Duy Tân và “Cứ Chill Thôi” của Chillies kết hợp Rhymastic: một bài đi từ đoạn biểu diễn được chia sẻ đến bản cover tiếng Hoa, bài kia thành nhạc nền cho hàng triệu video và khơi gợi người dùng hát bằng tiếng Việt. Khác biệt ấy đáng chú ý hơn một cuộc đua lượt xem. Nó cho thấy một ca khúc Việt viral có thể được đón nhận theo hai cách: được tái diễn giải bởi nghệ sĩ địa phương hoặc được cộng đồng biến thành chất liệu cho nội dung của chính họ. Trong môi trường video ngắn, giai điệu không cần người nghe hiểu trọn lời mới có thể lan xa.
“Dạ Vũ”, phát hành năm 2021, kết hợp Deep House với âm hưởng ngũ cung và yếu tố Epic; nhịp điệu cùng tiếng huýt sáo tạo dấu hiệu nhận diện, còn phần lời kể nỗi đau sau chia tay. Ca khúc đến với Douyin qua một đoạn biểu diễn được ghi hình, đăng lên YouTube rồi được một người Việt chia sẻ lại trên nền tảng này, chứ không phải một chiến dịch được chuẩn bị riêng cho thị trường Trung Quốc. Cơ chế ấy là lời nhắc rằng sức hút trên mạng đôi khi bắt đầu từ một mảnh nội dung nhỏ, dễ dùng và dễ nhận ra. “Dạ Vũ” phù hợp với video biến hình và video ngắn có cao trào; người đăng không cần giải thích câu chuyện trong lời hát để khai thác hiệu quả của giai điệu.
“Dạ Vũ”: từ lượt xem đến bản hát lại
Mức độ bùng nổ của “Dạ Vũ” trên Douyin thường được mô tả là gần 2 tỷ lượt xem chỉ trong khoảng một tháng. Nguồn ghi nhận ca khúc chạm mốc 2 tỷ lượt xem vào ngày 8/8/2022, sau một tháng ra mắt trên nền tảng; cộng đồng mạng Trung Quốc còn gọi đây là “thần khúc của Việt Nam”. Con số ấy cho thấy độ phủ của âm thanh trong video ngắn, nhưng không đồng nghĩa từng lượt xem là một lần nghe trọn bài. Dẫu vậy, việc giai điệu được dùng rộng rãi trong video biến hình đã biến một bản hit Việt thành chất liệu quen thuộc với người dùng Douyin. Sức lan tỏa còn vượt khỏi nền tảng này: video âm nhạc đạt 79,9 triệu lượt xem trên YouTube và bài hát có 9,4 triệu lượt nghe trên Spotify theo số liệu được nêu trong nguồn.
Bước tiếp theo của “Dạ Vũ” không chỉ là thêm video dùng nhạc mà là một bản chuyển ngữ có chủ đích. Ngày 11/8/2023, ca sĩ Hoàng Linh giới thiệu phiên bản tiếng Trung với phần lời do nhạc sĩ Cam Thế Giai viết lại; nhà sản xuất Việt Nam Phong Max cũng tham gia. Hoàng Linh đã hoạt động âm nhạc hơn 20 năm, vì vậy việc cô hát lại ca khúc khiến sức hút của nó bước từ văn hóa video ngắn sang một sản phẩm dành cho thị trường nhạc Hoa. Đây là kiểu lan truyền có chọn lọc: nghệ sĩ và người viết lời đưa bài hát qua rào cản ngôn ngữ bằng cách tái tạo nó. Một bản cover tiếng Hoa vì thế không chỉ xác nhận giai điệu đã được chú ý, mà còn cho thấy ca khúc đủ sức đứng trong một bối cảnh biểu đạt khác.
“Cứ Chill Thôi”: nhạc nền trở thành lời mời tham gia
“Cứ Chill Thôi”, phát hành năm 2020, chọn một con đường khác. Bản phối vui tươi, điệp khúc lặp dễ nhớ và thông điệp về việc tạm nghỉ trước áp lực đời thường giúp bài hát hợp với những video nhảy, khoảnh khắc thường nhật và nội dung ngắn. Tháng 4/2021, ca khúc bắt đầu được nhắc đến trên các diễn đàn và mạng xã hội Trung Quốc, không nhờ chiến dịch quảng bá chính thức mà qua các video nhảy và bản cover tiếng Việt. Trên Douyin, bài hát lọt Top Search, được dùng làm nhạc nền trong khoảng 3,61 triệu video và ghi nhận 14,4 triệu lượt tải xuống. Những con số này cho thấy cách nhạc nền Trung Quốc có thể trở thành một định dạng phân phối: người dùng chọn âm thanh, gắn nó vào cảnh quay của mình rồi tiếp tục đưa ca khúc đến những người xem mới.
Phiên bản được nhiều TikToker Trung Quốc sử dụng là bản remix của DJ TuSo, kết hợp phần thể hiện của YouTuber Anh Khoa Cover. Nhưng “Cứ Chill Thôi” không dừng ở vai trò nhạc nền. Một số người dùng còn hát lại bằng tiếng Việt, bắt chước phát âm dù không hiểu hết lời. Chính sự tham gia này tạo ra khác biệt với hành trình của “Dạ Vũ”: thay vì chủ yếu được nghệ sĩ địa phương chuyển ngữ, bài hát trở thành trò thử sức và màn trình diễn của người dùng bình thường. Điệp khúc dễ nhớ giảm rào cản để họ nhập cuộc. Bản remix cũng được ghi nhận phổ biến trên nền tảng video ngắn ở nhiều thị trường, đồng thời lọt Top 200 Shazam tại một số thành phố ở Nga, Venezuela, Peru và Kazakhstan. Sức lan tỏa vì thế gắn với khả năng để người nghe tự tạo phiên bản của mình.
Điều quan trọng không chỉ là lượt xem
Đặt hai ca khúc cạnh nhau cho thấy lượt xem chỉ kể một phần câu chuyện. “Dạ Vũ” đi từ một đoạn biểu diễn được chia sẻ lại, thành âm thanh quen thuộc trong video ngắn rồi có phiên bản tiếng Hoa do một ca sĩ chuyên nghiệp thể hiện. “Cứ Chill Thôi” lan bằng nhạc nền, bản remix và những màn cover tiếng Việt do người dùng tự thực hiện. Một hướng biến bài hát thành sản phẩm được tái diễn giải; hướng kia biến nó thành lời mời tham gia. Cả hai đều dựa vào giai điệu dễ nhận ra, nhưng khán giả sử dụng chúng khác nhau. Đó là khác biệt quan trọng khi nói về nhạc Việt ở Trung Quốc: thành công không chỉ nằm ở khả năng lọt vào dòng video, mà còn ở việc ca khúc có thể được tiếp tục hát, phối lại và gắn với trải nghiệm của người nghe.
Vì vậy, không nên xem con số của “Dạ Vũ” hay lượng video dùng “Cứ Chill Thôi” như thước đo duy nhất cho sự đón nhận. Mốc 2 tỷ lượt xem cho thấy độ phủ lớn, còn hàng triệu video dùng làm nhạc nền phản ánh tần suất người dùng lựa chọn một âm thanh; bản cover lại cho thấy một mức độ tham gia khác. Sức lan tỏa bền hơn khi ca khúc có thể sống trong nhiều vai trò: nhạc cho một đoạn clip, giai điệu để bắt chước, hoặc một phiên bản mới bằng ngôn ngữ khác. Hai hành trình không chứng minh mọi bài hát Việt đều có thể viral ở nước ngoài, nhưng chúng cho thấy cánh cửa thường mở từ nội dung do người dùng tạo và được đẩy xa hơn khi nghệ sĩ địa phương nhập cuộc.
