Văn hóa không thể đứng ngoài phát triển
Phát triển văn hóa là quá trình gìn giữ và làm giàu bản sắc, đồng thời tạo điều kiện để cộng đồng tham gia sáng tạo, thụ hưởng và đưa giá trị văn hóa vào đời sống kinh tế, xã hội. Kế hoạch của Lâm Đồng đáng chú ý vì không xem văn hóa như một lĩnh vực tách biệt, mà đặt nó ngang tầm với kinh tế, chính trị và xã hội, gắn với du lịch cùng công nghiệp sáng tạo. Cách đặt vấn đề ấy phản ánh một lựa chọn cần thiết: di sản chỉ có sức sống lâu dài khi được bảo vệ, được cộng đồng thực hành và được chuyển thành trải nghiệm có ý nghĩa. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là làm giàu hình ảnh điểm đến, mà còn bảo tồn bản sắc các dân tộc và nâng cao đời sống người dân. Đây là thước đo đáng để theo dõi khi kế hoạch đi vào thực tế.
Ưu tiên từ thiết chế đến hệ sinh thái sáng tạo
Các nhóm nhiệm vụ cho thấy tỉnh muốn xử lý đồng thời nền tảng và động lực phát triển: đổi mới tư duy, hoàn thiện cơ chế, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ, rồi phát triển hệ sinh thái sáng tạo cùng các ngành công nghiệp văn hóa. Cách tiếp cận liên ngành có lý: không thể tạo sản phẩm văn hóa hấp dẫn nếu thiếu không gian sinh hoạt, chính sách hỗ trợ và năng lực kết nối công nghệ với sáng tạo. Nhưng danh mục ưu tiên chỉ có giá trị khi được chuyển thành việc cụ thể ở địa phương, thay vì dừng ở khẩu hiệu. Đối với người dân, ý nghĩa thiết thực nằm ở cơ hội tham gia, sáng tạo và thụ hưởng các hoạt động văn hóa, chứ không chỉ nhìn thấy thêm sự kiện phục vụ khách tham quan.
Đến năm 2030, Lâm Đồng phấn đấu 100% xã, phường, đặc khu có thiết chế văn hóa; 95% hộ gia đình được công nhận gia đình văn hóa; 98% thôn, buôn, tổ dân phố được công nhận và giữ vững danh hiệu văn hóa. Những con số này đặt ra chuẩn bao phủ rộng, nhưng kết quả cần được nhìn qua chất lượng hoạt động và mức độ người dân thực sự sử dụng các thiết chế.
Du lịch văn hóa cần kể được câu chuyện địa phương
Lâm Đồng có thể kết nối du lịch văn hóa với lễ hội truyền thống, thiên nhiên, ẩm thực và âm nhạc; kế hoạch nhấn mạnh bảo tồn di sản song hành với xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng để tăng sức cạnh tranh của điểm đến. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc chỉ dựa vào cảnh quan: trải nghiệm có chiều sâu giúp du khách hiểu nơi mình đến, còn cộng đồng có thêm cơ hội gìn giữ và giới thiệu văn hóa địa phương. Tỉnh cũng triển khai các cam kết gắn với danh hiệu “Đà Lạt - Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực âm nhạc” của UNESCO. Danh hiệu sẽ có ý nghĩa khi âm nhạc hiện diện trong đời sống sáng tạo và sản phẩm du lịch, thay vì chỉ là một nhãn quảng bá. Văn hóa Lâm Đồng cần được kể bằng tiếng nói của chính cộng đồng.
Tỉnh hướng đến đón khoảng 36,9 triệu lượt khách vào năm 2030, trong đó khoảng 2,9 triệu lượt khách quốc tế. Quy mô mục tiêu lớn khiến yêu cầu cân bằng càng quan trọng: phát triển du lịch không nên làm mờ bản sắc hay biến di sản thành phông nền. Sức hút bền vững sẽ phụ thuộc vào việc sản phẩm có chân thực, có lợi cho cộng đồng và được tổ chức đủ tốt để du khách muốn khám phá.
Khâu thực hiện sẽ quyết định sức nặng của kế hoạch
UBND tỉnh yêu cầu các sở, ban, ngành và địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ theo chức năng, xác định tiến độ, trách nhiệm và kết quả; đồng thời tăng cường phối hợp, kiểm tra và đánh giá định kỳ. Đây là phần quyết định, bởi liên kết văn hóa, du lịch và công nghiệp sáng tạo đòi hỏi nhiều đơn vị cùng làm, không thể giao riêng cho một ngành. Việc đánh giá cũng nên chú ý đến chất lượng tiếp cận văn hóa của người dân, khả năng duy trì hoạt động tại cơ sở và mức độ di sản được bảo tồn trong quá trình tạo sản phẩm. Nếu các mục tiêu định lượng đi cùng trách nhiệm rõ ràng và sự tham gia thực chất của cộng đồng, kế hoạch có thể tạo nền tảng phát triển rộng hơn. Nếu không, những đích đến tham vọng sẽ chỉ nằm trên giấy.
Điểm đáng ủng hộ trong định hướng của Lâm Đồng là coi văn hóa vừa là giá trị cần gìn giữ, vừa là nguồn lực cho du lịch và sáng tạo. Thành công không nên chỉ được đo bằng lượng khách hay số danh hiệu, mà còn bằng việc người dân có thêm không gian sinh hoạt, cơ hội sáng tạo và quyền hưởng lợi từ di sản của mình. Khi những ưu tiên ấy đi cùng nhau, phát triển văn hóa mới tạo ra giá trị bền vững cho cả cộng đồng lẫn điểm đến.
