Hai con đường tạo tài sản trong làn sóng AI
Tỷ phú AI là doanh nhân hoặc nhà đầu tư có tài sản gắn với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dù họ làm giàu bằng cách xây công ty hay sở hữu cổ phần ở những doanh nghiệp khác. Hai câu chuyện nổi bật cho thấy không có một công thức duy nhất: các nhà sáng lập Mercor hưởng lợi trực tiếp từ định giá startup, còn Sam Altman tích lũy tài sản qua danh mục đầu tư rộng. Ba nhà đồng sáng lập Mercor, đều 23 tuổi, được ước tính sở hữu khoảng 4,2 tỷ USD mỗi người sau vòng gọi vốn mới; Altman có tài sản ròng ước tính 3,3 tỷ USD dù không nắm cổ phần OpenAI. Sự đối lập đáng chú ý không nằm ở việc ai giàu hơn, mà ở nguồn tạo ra giá trị: một bên đặt cược gần như toàn bộ vào công ty mình dựng lên, bên kia phân tán cược qua nhiều doanh nghiệp.
Mercor: tài sản gắn với giá trị của startup
Mercor cho thấy tốc độ định giá của một startup AI có thể biến thành tài sản cá nhân nhanh đến mức nào. Thành lập năm 2023, công ty khởi đầu như nền tảng tuyển dụng ứng dụng AI, rồi chuyển trọng tâm sang kết nối chuyên gia với các phòng thí nghiệm và doanh nghiệp để huấn luyện, đánh giá mô hình. Sau vòng Series D huy động 750 triệu USD, Mercor được định giá 20 tỷ USD, gấp đôi mức ghi nhận vào tháng 10/2025. Ba nhà sáng lập Brendan Foody, Adarsh Hiremath và Surya Midha mỗi người nắm khoảng 21% cổ phần; tài sản ước tính của họ tăng từ 2,2 tỷ USD lên 4,2 tỷ USD mỗi người. Đây là con đường giàu có gắn chặt với khả năng biến một nhu cầu mới của ngành AI thành doanh nghiệp có giá trị. Nhưng con số tài sản chủ yếu phản ánh định giá cổ phần, không đồng nghĩa các nhà sáng lập đã chuyển toàn bộ giá trị ấy thành tiền mặt.
Kế hoạch tiếp theo của Mercor
Mercor không chỉ muốn bán dịch vụ tuyển chuyên gia; công ty đang nhắm tới hạ tầng giúp doanh nghiệp kiểm tra tác nhân AI trong những công việc chuyên môn. Với nguồn vốn mới, startup dự kiến hỗ trợ huấn luyện và đánh giá các tác nhân này, đồng thời xây dựng công cụ đo độ tin cậy, hiệu quả và chi phí khi chúng thực hiện nhiệm vụ. Hướng đi ấy có lý: khi AI chuyển từ trả lời câu hỏi sang đảm nhận công việc, doanh nghiệp cần cách xác định hệ thống làm được gì và ở mức nào. Đây cũng là phép thử quan trọng cho định giá Mercor. Nếu nhu cầu đánh giá và hậu huấn luyện lan rộng, công ty có thể mở rộng vai trò từ đơn vị kết nối chuyên gia thành một phần hạ tầng của ngành. Tuy vậy, giá trị dài hạn sẽ phụ thuộc vào việc Mercor có biến đà tăng vốn thành dịch vụ thiết yếu, chứ không chỉ thành câu chuyện gọi vốn hấp dẫn.
Tài sản Sam Altman: lợi thế của nhà đầu tư sớm
Tài sản Sam Altman lại kể một câu chuyện khác: người đứng đầu OpenAI không nắm cổ phần tại công ty này và trong nhiều năm nhận mức lương khoảng 76.000 USD mỗi năm, nhưng tài sản ròng của ông vẫn được ước tính vượt 3,3 tỷ USD. Phần lớn con đường ấy đến từ đầu tư, không phải quyền sở hữu OpenAI. Altman cùng các quỹ của mình nắm cổ phần tại khoảng 400 công ty, trong đó có những khoản rót vốn sớm vào Airbnb, Reddit và Stripe; khoản đầu tư vào Helion được ước tính có giá trị cổ phần 1,65 tỷ USD. Ông mô tả bài học từ Peter Thiel và Paul Graham là tìm cơ hội mà số đông chưa nhìn thấy. Đây không phải lời khuyên cứ chọn điều khác lạ để thắng, mà là nhấn mạnh việc tự đánh giá thay vì chạy theo trào lưu. Lợi thế của Altman nằm ở mạng lưới, kinh nghiệm và khả năng tiếp cận nhiều thương vụ.
Khởi nghiệp hay đầu tư: ai nắm quyền chủ động?
So sánh hai con đường, xây startup đem lại cho nhà sáng lập quyền định hình sản phẩm và hưởng phần tăng trưởng tập trung; đổi lại, tài sản phụ thuộc lớn vào một doanh nghiệp và vào việc định giá có được duy trì hay không. Đầu tư chiến lược giúp phân tán rủi ro qua nhiều công ty, nhưng đòi hỏi khả năng chọn đúng thời điểm và doanh nghiệp trước khi cơ hội trở nên hiển nhiên. Mercor đại diện cho kiểu làm giàu khi một công ty AI tăng giá trị nhanh; Altman cho thấy có thể xây khối tài sản lớn mà không sở hữu cổ phần ở công ty nổi tiếng nhất mình điều hành. Cả hai trường hợp đều dựa vào việc nhận ra giá trị trong hệ sinh thái AI, song không nên hiểu các ước tính tài sản là tiền mặt sẵn có hay kết quả có thể lặp lại dễ dàng. Kết luận rõ ràng: AI mở thêm cửa làm giàu, nhưng cửa ấy dẫn tới hai cuộc chơi khác nhau—xây doanh nghiệp hoặc chọn đúng những doanh nghiệp để đồng hành.
