Từ bán buôn thụ động đến chủ động tìm khách
Livestream làng nghề là hình thức giới thiệu sản phẩm và quy trình làm nghề qua phát sóng trực tiếp trên mạng, giúp người mua quan sát, đặt câu hỏi và tiếp cận cơ sở sản xuất mà không cần đến tận nơi. Đây không phải màn trình diễn công nghệ cho vui: với làng nghề, đó là cách giành lại quyền chủ động trong bán hàng.
Ở Phú Xuyên, nơi có 11 làng nghề và làng nghề truyền thống được công nhận, sức ép cạnh tranh khiến việc chỉ chờ đại lý hay khách vãng lai tìm đến ngày càng khó bền vững. Trước đây, cơ giới hóa giúp tăng năng suất; nay, máy móc trong xưởng chưa đủ nếu sản phẩm không tìm được đường đến người mua. Các cơ sở vì thế chuyển từ bán buôn thụ động sang bán hàng đa kênh, xây dựng trang thông tin và dùng nền tảng số để tiếp thị. Hướng đi này đáng chú ý vì giúp người làm nghề tiếp cận khách rộng hơn, đồng thời giảm lệ thuộc vào khâu trung gian có thể làm thu hẹp giá trị người sản xuất nhận được.
Đưa đường cưa, mối đan đến gần người mua
Điểm mạnh của phát sóng trực tiếp không chỉ nằm ở việc cho thấy món hàng hoàn thiện. Người xem có thể theo dõi đường cưa, mối đan, cách chuẩn bị nguyên liệu, đóng gói hay các công đoạn chế biến; với đồ gỗ, chủ xưởng còn giới thiệu cụ thể bàn ghế, giường tủ và đồ thờ chạm khắc. Những hình ảnh chân thực giúp người mua hình dung rõ hơn công sức và kỹ thuật phía sau sản phẩm thủ công.
Trong khuôn khổ Chiến dịch “100 ngày chuyển đổi số”, xã Phú Xuyên đã tổ chức 6 phiên livestream, từng bước mở rộng nội dung và hình thức quảng bá sản phẩm làng nghề. Người mua ở xa nhờ đó có thể xem xét sản phẩm trước khi đặt hàng, thay vì chỉ dựa vào vài tấm ảnh hoặc lời giới thiệu qua trung gian. Sự tương tác theo thời gian thực cũng tạo điều kiện giải đáp thắc mắc ngay lúc phát sóng, góp phần củng cố niềm tin. Đây là lợi thế đặc biệt với hàng thủ công, nơi chất liệu, độ hoàn thiện và chi tiết chế tác thường khó truyền tải bằng một dòng mô tả.
Một kênh bán hàng phải đi cùng năng lực làm nghề
Livestream không tự động biến lượt xem thành đơn hàng. Muốn bán hàng làng nghề hiệu quả, cơ sở cần thông tin sản phẩm rõ ràng, hình ảnh nhất quán, quy trình đóng gói và chăm sóc sau bán đáng tin cậy. Việc xây dựng thương hiệu, bảo hộ nhãn hiệu tập thể và công khai truy xuất nguồn gốc vì thế có vai trò song hành với nội dung trên mạng. Nếu chỉ lên sóng mà thiếu cam kết về chất lượng, lợi thế tương tác sẽ nhanh chóng mất tác dụng.
Mô hình này cũng không chỉ dành cho xưởng quy mô lớn. Hợp tác xã mây tre nón lá Thu Hương ở làng nghề nón Chuông, xã Thanh Oai, đưa nón lá đạt chuẩn OCOP 4 sao lên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng video; đơn vị sử dụng Facebook, TikTok, Zalo để giới thiệu sản phẩm tới nhiều du khách trong và ngoài nước. Điều đó cho thấy sản phẩm thủ công mang dấu ấn văn hóa có thể tìm khách trực tuyến, miễn là cách kể chuyện và kênh bán phù hợp với đặc trưng của món hàng.
Từ phát sóng đến một mạng lưới tiêu thụ bền hơn
Bước tiếp theo không nên dừng ở việc tổ chức thêm phiên phát trực tiếp. Định hướng được nêu tại Phú Xuyên là phối hợp với các cơ quan liên quan, tham gia hội chợ và chương trình kết nối cung cầu, đồng thời hỗ trợ cơ sở đưa hàng lên sàn thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ trong quảng bá, bán hàng và truy xuất nguồn gốc. Điều quan trọng là nối hoạt động giới thiệu với phân phối và tiêu thụ thực tế, để sự chú ý trên mạng có thể chuyển thành quan hệ khách hàng ổn định.
Các nền tảng trực tuyến còn mở thêm hướng kết hợp làng nghề với du lịch trải nghiệm và liên kết chuỗi cung ứng, thay vì chỉ xem livestream như một công cụ chốt đơn. Tuy nhiên, việc lắng nghe phản hồi hay xác định nhu cầu thị trường cần được coi là mục tiêu phải xây dựng, không phải kết quả đã được bảo đảm chỉ nhờ công nghệ. Làng nghề muốn đổi mới lâu dài cần biến tương tác thành thông tin hữu ích, rồi dùng thông tin ấy để điều chỉnh sản phẩm và cách phục vụ. Khung cửi, xưởng mộc lên sóng là một khởi đầu đáng giá; sức bền sẽ đến từ chất lượng nghề và một hệ thống bán hàng đa kênh vận hành đến nơi đến chốn.
