Kinh tế bạc là một hệ sinh thái, không phải vài cơ sở dưỡng lão
Kinh tế bạc là hệ sinh thái sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu sức khỏe, sinh hoạt và an sinh của người cao tuổi, từ y tế, dược phẩm, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, bảo hiểm đến công nghệ và thiết bị hỗ trợ. Cách nhìn rộng này quan trọng vì nhu cầu tuổi già không kết thúc ở một chiếc giường tại cơ sở dưỡng lão. Tại tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc - Kiến tạo trụ cột an sinh bền vững” diễn ra ngày 29/10, bác sĩ Đào Văn Sinh, Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Y tế tại TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh lĩnh vực này cần được hiểu như một hệ sinh thái đa ngành. Già hóa dân số đang làm nhu cầu chăm sóc người cao tuổi tăng lên: nhiều người sống chung với bệnh mạn tính, cần điều trị dài ngày, hỗ trợ sinh hoạt và phục hồi chức năng. Vì vậy, xem dịch vụ dưỡng lão là toàn bộ thị trường sẽ khiến các nhu cầu thiết yếu khác bị bỏ sót.
Già hóa nhanh khiến mô hình chăm sóc phải đổi hướng
Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011, khi người từ 65 tuổi trở lên chiếm 7% dân số. Năm 2021, nhóm này đạt khoảng 8,16 triệu người, tương đương 8,3%; dự báo đến năm 2036, tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên sẽ đạt 14%, đưa Việt Nam vào giai đoạn dân số già. Quy mô thay đổi ấy khiến cách chăm sóc chỉ dựa vào các đợt khám chữa bệnh tại bệnh viện không còn đủ. Người cao tuổi có thể đồng thời mắc nhiều bệnh, suy giảm vận động hoặc mất khả năng tự chăm sóc, nên cần sự tiếp nối giữa bệnh viện, y tế cơ sở, gia đình và cộng đồng. Mục tiêu cũng phải vượt khỏi việc kéo dài tuổi thọ: cần duy trì khả năng vận động, tính độc lập và thời gian sống khỏe mạnh. Chuyển từ điều trị sang phòng bệnh, quản lý sức khỏe liên tục và mở rộng chăm sóc tại nhà là hướng đi thiết thực hơn.
Khoảng trống dịch vụ là cơ hội, nhưng thiếu nhân lực sẽ cản bước
Hệ sinh thái chỉ phát triển khi người cao tuổi có thể đi từ phòng bệnh, điều trị đến phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn mà không bị đứt quãng. Hiện dịch vụ vẫn tập trung nhiều ở bệnh viện và cơ sở nội trú; chăm sóc tại nhà, chăm sóc ban ngày và phục hồi chức năng tại cộng đồng chưa tương xứng với nhu cầu. Nhân lực chuyên môn cũng thiếu, từ bác sĩ và điều dưỡng lão khoa đến kỹ thuật viên phục hồi chức năng, nhân viên chăm sóc. Đây vừa là cơ hội để doanh nghiệp tham gia phát triển hạ tầng, dịch vụ và công nghệ, vừa là lời nhắc rằng mở thêm cơ sở không đồng nghĩa với nâng chất lượng. Cần tiêu chuẩn rõ ràng, giám sát và thông tin minh bạch về phạm vi dịch vụ, chi phí cùng trách nhiệm của đơn vị cung ứng. Hồ sơ sức khỏe điện tử, y tế từ xa và thiết bị theo dõi tại nhà có thể hỗ trợ kết nối, nhưng không thay thế nhân lực được đào tạo.
Khả năng chi trả phải là thước đo thành công
Một thị trường chỉ phục vụ nhóm thu nhập cao không thể được xem là lời giải cho già hóa dân số. Chi phí chăm sóc dài hạn có thể vượt khả năng của nhiều gia đình, trong khi các hình thức tài chính chuyên biệt còn hạn chế. Bảo hiểm y tế vẫn là trụ cột, nhưng cần xem xét thêm các phương thức hỗ trợ chăm sóc dài hạn, chăm sóc tại nhà và phục hồi chức năng. Các mô hình cũng cần có nhiều mức dịch vụ và chi phí để người dân lựa chọn, thay vì dồn nguồn lực vào phân khúc cao cấp. Điều đó đòi hỏi phối hợp giữa khu vực công và tư, cơ chế tài chính phù hợp, tiêu chuẩn chất lượng và thông tin dễ hiểu để gia đình biết mình đang nhận dịch vụ gì. Kinh tế bạc chỉ thật sự có giá trị khi đổi mới dịch vụ đi cùng khả năng tiếp cận. Nếu không, cơ hội tăng trưởng sẽ không chuyển thành an sinh cho số đông.
