Thông điệp chính: mở rộng hợp tác nhưng phải cân bằng
Quan hệ Mỹ ASEAN là khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện kết nối Hoa Kỳ với các nước Đông Nam Á, nhằm thúc đẩy hợp tác chính trị, kinh tế và những lĩnh vực mới trên cơ sở lợi ích chung. Tại cuộc gặp với lãnh đạo ASEAN ở Philippines ngày 17/11, Tổng thống Donald Trump khẳng định Mỹ cam kết với thành công, chủ quyền và thịnh vượng của các đối tác trong khu vực. Thủ tướng Lê Minh Hưng hoan nghênh cam kết ấy, đồng thời nhấn mạnh rằng bước tiến tiếp theo cần dựa trên quan hệ kinh tế, thương mại cân bằng, bền vững và cùng có lợi. Đây là điểm đáng chú ý: không chỉ mở rộng trao đổi, lãnh đạo ASEAN còn đặt ra tiêu chí về cách thức phát triển quan hệ. Tuyên bố của Trump thể hiện mong muốn gắn kết, nhưng yêu cầu về cân bằng sẽ là thước đo để đánh giá liệu sự gần gũi chính trị có chuyển thành hợp tác kinh tế hài hòa hay không.
Từ lời cam kết đến những lĩnh vực hợp tác cụ thể
Trong phát biểu tại hội nghị, Trump mô tả Đông Nam Á là một trong những khu vực năng động và có năng suất hàng đầu thế giới, đồng thời nhấn mạnh tiềm năng hợp tác kinh doanh. Ông kêu gọi các nước ASEAN thúc đẩy sản xuất khoáng sản thiết yếu, đất hiếm và nam châm, những lĩnh vực có liên hệ trực tiếp với năng lực công nghiệp và chuỗi cung ứng. Phía ASEAN cũng muốn mở rộng chương trình nghị sự, thay vì chỉ tập trung vào hàng hóa truyền thống. Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất đưa kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng thành trọng tâm hợp tác. Hướng đi này phù hợp với các ưu tiên đã được nêu tại hội nghị, gồm AI, khoáng sản thiết yếu và xây dựng chuỗi cung ứng an toàn, tin cậy. Hợp tác kinh tế ASEAN sẽ có chiều sâu hơn nếu các lĩnh vực mới đi kèm những nguyên tắc thương mại công bằng và lợi ích được chia sẻ.
Đối thoại có nền tảng, nhưng cần bước tiếp theo
Các tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Philippines, nơi lãnh đạo hai bên ghi nhận quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện tiếp tục tiến triển trên nhiều lĩnh vực. Trump nói Mỹ và khu vực đang có quan hệ gần gũi nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, lời khẳng định về sự gắn bó chỉ có ý nghĩa lâu dài khi được nối với các cơ chế hợp tác cụ thể. Trong trao đổi song phương, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị tiếp tục thảo luận trên tinh thần xây dựng để sớm hoàn tất Hiệp định thương mại đối ứng; Trump ghi nhận đề nghị và giao các cơ quan chức năng nghiên cứu, trao đổi với phía Việt Nam. Đây là một bước tiếp nối cần theo dõi, nhưng chưa đồng nghĩa thỏa thuận đã hoàn tất. Thương mại Mỹ ASEAN vì thế đang đứng trước bài kiểm tra về khả năng biến cam kết chính trị thành quy tắc và kết quả thực chất.
Kế hoạch đến năm 2027 định hình kỳ vọng
Lãnh đạo hai bên nhất trí phát huy tiềm năng hợp tác và triển khai Kế hoạch hành động ASEAN-Hoa Kỳ giai đoạn 2026-2030; đồng thời tổ chức hoạt động kỷ niệm các dấu mốc quan hệ vào năm 2027. Hội nghị cũng thông qua tuyên bố chung về 10 nguyên tắc đối tác công tư nhằm ứng phó với lừa đảo trực tuyến. Những nội dung này cho thấy chương trình nghị sự không bó hẹp trong thương mại: an ninh số và phối hợp giữa khu vực công, tư cũng được đưa vào đối thoại. Dẫu vậy, điểm quyết định vẫn là cách triển khai. Nếu các kế hoạch mới tạo được hợp tác cụ thể trong kinh tế số, AI, an ninh mạng và chuỗi cung ứng, quan hệ có thể tiến xa hơn những lời cam kết. Ngược lại, nếu thiếu cân bằng về lợi ích, đà tăng cường quan hệ khó đáp ứng kỳ vọng mà ASEAN đã nêu.






