Cơ hội đang rõ hơn, nhưng không tự đến
Mở rộng kinh doanh của doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam là kế hoạch tăng hoạt động bán hàng, sản xuất hoặc đầu tư trong một đến hai năm tới, đồng thời tìm vị trí vững hơn trong mạng lưới cung ứng khu vực. Tín hiệu mới nhất rất đáng chú ý: khảo sát JETRO cho thấy 56,9% doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam dự định mở rộng, cao hơn mức trung bình ASEAN là 46,8% và châu Á – châu Đại Dương là 45%. Con số này được ông Kono Takahiro, Giám đốc Phát triển Kinh doanh JETRO Hà Nội, chia sẻ tại Diễn đàn “Công nghiệp Bắc Ninh 2026: Kiến tạo trung tâm công nghệ cao toàn cầu” ngày 4/11. Đây là cơ hội thực chất cho nhà cung ứng trong nước, nhưng không nên hiểu rằng đơn hàng sẽ tự chảy về doanh nghiệp Việt. Nhà đầu tư mở rộng chỉ tạo thêm cửa; năng lực đáp ứng mới quyết định ai bước qua.
Việt Nam dẫn đầu ASEAN về tỷ lệ doanh nghiệp Nhật dự định mở rộng trong năm thứ hai liên tiếp. Động lực không chỉ đến từ sản xuất xuất khẩu: sức mua nội địa tăng khiến cả doanh nghiệp chế tạo lẫn phi chế tạo muốn đẩy mạnh bán hàng, trong khi nhóm chế tạo còn tính tăng công suất phục vụ xuất khẩu. Với nhà cung ứng Việt, điều đó có nghĩa cơ hội có thể xuất hiện ở nhiều mắt xích, từ đầu vào sản xuất đến các dịch vụ hỗ trợ hoạt động kinh doanh.
Tỷ lệ thu mua nội địa là phép thử quan trọng
Cơ hội nổi bật nhất nằm ở khoảng trống giữa nhu cầu tìm nguồn cung tại chỗ và năng lực hiện có của doanh nghiệp Việt. Theo khảo sát JETRO, thu mua nội địa chiếm 38,1% tổng giá trị thu mua của doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam; riêng phần mua trực tiếp từ doanh nghiệp Việt đạt 18,3%, tăng 2,6 điểm phần trăm và cao nhất kể từ khi khảo sát được triển khai. Mức tăng này cho thấy nhà cung ứng nội địa đang có thêm chỗ đứng, nhưng 18,3% cũng nhắc rằng dư địa còn đáng kể. JETRO ghi nhận 49,4% doanh nghiệp Nhật dự định tăng cường thu mua nội địa trong một đến hai năm tới. Nếu doanh nghiệp Việt muốn biến tín hiệu đó thành hợp đồng, công nghiệp hỗ trợ cần tập trung vào chất lượng ổn định, giao hàng đúng hạn và khả năng đáp ứng yêu cầu sản xuất.
JETRO đang triển khai các hoạt động kết nối cung cầu nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Nhật tăng thu mua trong nước và phát triển công nghiệp hỗ trợ. Đây là hướng đi hữu ích, nhưng kết nối chỉ là bước đầu: doanh nghiệp Việt cần chủ động chuẩn hóa quy trình, chứng minh năng lực và duy trì chất lượng qua nhiều lô hàng. Trong chuỗi cung ứng Việt Nam, nhà cung ứng không thể chỉ cạnh tranh bằng giá; độ tin cậy và khả năng cải tiến mới giúp họ trở thành đối tác lâu dài.
Dòng vốn đổi hướng, yêu cầu với nhà cung ứng cũng đổi
Đầu tư Nhật Bản đã có nền tảng lớn tại Việt Nam: tính đến ngày 30/9/2026, Nhật Bản có khoảng 5.872 dự án còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký lũy kế hơn 81,2 tỷ USD, đứng thứ ba trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Nhưng ý nghĩa của dòng vốn này không chỉ nằm ở quy mô. Sau ba thập kỷ hiện diện, vốn Nhật đang chuyển từ ODA và gia công sang công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và đồng kiến tạo chuỗi giá trị. Việt Nam ngày càng được định vị là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu của các tập đoàn Nhật. Với doanh nghiệp trong nước, tham gia sâu hơn vì thế sẽ đòi hỏi nhiều hơn việc cung cấp linh kiện theo đơn hàng: cần có năng lực kỹ thuật, phối hợp phát triển sản phẩm và cải tiến liên tục.
Sự dịch chuyển này gắn với việc doanh nghiệp Nhật đa dạng hóa địa điểm sản xuất khi căng thẳng thương mại Mỹ – Trung gia tăng. Việt Nam có lợi thế vừa là thị trường tiêu thụ, vừa là cứ điểm sản xuất phục vụ xuất khẩu; tuy nhiên, khả năng tận dụng dòng vốn vẫn phụ thuộc vào tỷ lệ nội địa hóa và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp trong chuỗi sản xuất. Do đó, công nghiệp hỗ trợ không thể chỉ chờ thêm nhà máy mới. Doanh nghiệp cần đầu tư vào năng lực kiểm soát chất lượng, nhân lực kỹ thuật và khả năng phối hợp với khách hàng ngay từ khâu phát triển.
Từ cơ hội trước mắt đến quan hệ đối tác dài hạn
Các kế hoạch mở rộng tạo ra thời điểm thuận lợi, nhưng lợi ích sẽ thuộc về những doanh nghiệp Việt chuẩn bị trước khi nhu cầu mua hàng tăng. Một ví dụ về hướng đầu tư mới là kế hoạch xây dựng trung tâm nghiên cứu và phát triển tại Hòa Lạc vào năm tới, nối tiếp hai trung tâm tương tự tại Nhật Bản; mục tiêu được nêu là đưa Việt Nam thành trung tâm nghiên cứu, phát triển và sản xuất chiến lược của tập đoàn vào năm 2030. Đây là dấu hiệu cho thấy quan hệ với nhà đầu tư Nhật có thể dịch chuyển từ mua bán đầu vào sang hợp tác kỹ thuật và phát triển năng lực. Nhà cung ứng trong nước nên coi yêu cầu của khách hàng Nhật là chuẩn để nâng cấp, thay vì chỉ xem đó là rào cản.
Kết luận, kế hoạch mở rộng của doanh nghiệp Nhật và tỷ lệ thu mua trực tiếp từ doanh nghiệp Việt tăng lên 18,3% tạo cơ hội rõ ràng cho công nghiệp hỗ trợ. Nhưng cơ hội không đồng nghĩa với bảo đảm đơn hàng: doanh nghiệp Việt phải chứng minh chất lượng, độ ổn định và khả năng đồng hành trong cải tiến. Khi dòng vốn Nhật chuyển sang công nghệ cao và đồng kiến tạo chuỗi giá trị, phần thưởng lớn nhất sẽ thuộc về những nhà cung ứng đủ năng lực trở thành đối tác phát triển, chứ không chỉ là người bán hàng.
