Thỏa thuận 1.000 robot là bước khởi đầu, không phải đích đến
Robot dịch vụ là thiết bị tự động thực hiện các công việc vận hành thường nhật trong môi trường như khách sạn, trung tâm thương mại và tòa nhà, qua đó hỗ trợ con người duy trì dịch vụ liên tục. Chiều 26/10, CTCP AICAP công bố hợp tác chiến lược với Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA), Công ty AIBRAIN và Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), đồng thời AICAP và CDRA ký thỏa thuận mua sắm tập trung với nhu cầu dự kiến lên tới 1.000 robot. Con số này đáng chú ý, nhưng không nên nhầm một kế hoạch thu mua với năng lực công nghiệp đã hình thành. Giá trị thực của thỏa thuận sẽ được đo bằng việc robot có được triển khai đúng nhu cầu, hoạt động ổn định và được hỗ trợ tại chỗ hay không. Nếu chỉ đưa thiết bị vào rồi dừng ở khâu bán hàng, Việt Nam có thêm máy móc nhưng chưa chắc có thêm năng lực.
Khách sạn, trung tâm thương mại là nơi kiểm nghiệm đầu tiên
Ở giai đoạn đầu, robot được định hướng làm vệ sinh sàn và đảm nhiệm một số dịch vụ vận hành liên tục tại khách sạn, trung tâm thương mại, tòa nhà văn phòng và khu công nghiệp. Đây là cách tiếp cận thực dụng: các không gian lớn, hoạt động nhiều giờ mỗi ngày tạo ra những công việc lặp lại, dễ xác định mục tiêu triển khai hơn so với việc đưa robot vào những quy trình phức tạp ngay từ đầu. Với khách hàng và nhân viên, lợi ích chỉ rõ ràng khi thiết bị làm việc an toàn, không cản trở dòng người và giảm được gánh nặng công việc thường nhật. Các ứng dụng nghiên cứu, giảng dạy, đào tạo, biểu diễn và trải nghiệm robot tại điểm du lịch cũng được tính đến. Những môi trường này có thể giúp người dùng làm quen với công nghệ, nhưng không thay thế được bài kiểm tra quan trọng nhất: robot có đáp ứng bền bỉ nhu cầu vận hành thực tế hay không.
Bản địa hóa mới quyết định hệ sinh thái có đứng vững
Thỏa thuận không chỉ nhắm đến đưa robot Trung Quốc vào thị trường, mà còn gắn với kế hoạch xây dựng nền tảng thương mại, vận hành và dịch vụ kỹ thuật phù hợp điều kiện trong nước. Theo cấu trúc hợp tác được công bố, CDRA kết nối nguồn cung, công nghệ và linh kiện từ các thành viên; AIBRAIN cung cấp nền tảng hỗ trợ lựa chọn, kết nối nhu cầu và tổ chức vận hành; AICAP phát triển thị trường, kênh kinh doanh và đối tác triển khai. HUTECH tham gia hợp tác nghiên cứu, giảng dạy và đào tạo. Cách phân vai này có thể tạo nền cho hệ sinh thái robot, nhưng chỉ khi năng lực tích hợp, bảo trì, đào tạo người vận hành và hỗ trợ kỹ thuật được xây dựng tại Việt Nam. Doanh nghiệp trong nước cần tham gia vào phần tạo giá trị sau khi thiết bị được nhập về, thay vì mãi phụ thuộc vào nhà cung cấp bên ngoài mỗi khi cần điều chỉnh hoặc sửa chữa.
Thị trường tăng trưởng nhanh cần đi cùng năng lực nội địa
Triển vọng thị trường là một phần lý do khiến kế hoạch xuất hiện vào thời điểm này. Thị trường robot công nghiệp Việt Nam được dự báo tăng trưởng hai chữ số trong nhiều năm tới, trong khi mật độ robot công nghiệp được ước tính ở mức 23–58 robot trên mỗi 10.000 lao động ngành chế biến, chế tạo, thấp hơn mức 84 của Thái Lan và 101 của Malaysia. Chính phủ cũng thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; các chính sách đã đưa robot và tự động hóa vào nhóm công nghệ chiến lược ưu tiên. Khoảng cách hiện tại mở ra dư địa ứng dụng, nhưng không tự động bảo đảm Việt Nam sẽ nắm được công nghệ hay giá trị kinh tế. Nhập robot có thể rút ngắn thời gian triển khai; phát triển phần mềm, tích hợp và dịch vụ trong nước mới quyết định thị trường robot có trở thành ngành công nghiệp có chiều sâu hay không.
Bước tiếp theo được công bố là đưa sản phẩm robot quốc tế vào Việt Nam, đồng thời phát triển nền tảng thương mại, vận hành và dịch vụ kỹ thuật phù hợp với thị trường trong nước. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng thành công không nên được đánh giá chỉ bằng số lượng robot mua sắm. Thước đo thuyết phục hơn là thiết bị có được sử dụng hiệu quả, nhân lực trong nước có được đào tạo, và doanh nghiệp Việt có thể đảm nhận ngày càng nhiều khâu kỹ thuật hay không. Kế hoạch 1.000 robot vì thế vừa là cơ hội thương mại hóa, vừa là phép thử cho tham vọng bản địa hóa. Nếu các đối tác biến hoạt động mua sắm thành năng lực vận hành và sáng tạo tại chỗ, Việt Nam có thể xây dựng hệ sinh thái robot có nền móng thực chất; nếu không, con số lớn sẽ chỉ phản ánh quy mô nhập thiết bị.
