Tầm soát là bước đầu để phòng bệnh
Tầm soát đột quỵ là quá trình kiểm tra sức khỏe để phát hiện sớm các yếu tố làm tăng khả năng mắc bệnh, từ đó giúp mỗi người được tư vấn kiểm soát nguy cơ trước khi biến cố xảy ra. Đây không phải việc chỉ dành cho người đã có triệu chứng, mà cần trở thành một phần của chăm sóc sức khỏe chủ động.
Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đột quỵ 29/10, chương trình “Chủ động phòng chống đột quỵ - Vì một Việt Nam khỏe mạnh” được tổ chức tại xã Đức Quang, Hà Tĩnh, mang đến cơ hội khám sàng lọc miễn phí cho hơn 1.000 người dân. Hoạt động do Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam phối hợp với Cục Phòng bệnh, Bệnh viện Bạch Mai, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan triển khai. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô buổi khám, mà là cách dịch vụ y tế đến gần người dân ngay tại địa phương.
Khám sàng lọc đi cùng tư vấn và truyền thông
Tại Đức Quang, các y bác sĩ kiểm tra những yếu tố nguy cơ đột quỵ như tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường và rối loạn lipid máu. Hoạt động khám còn gồm kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu, xét nghiệm máu, khám thần kinh và tim mạch, đo điện tim, siêu âm mạch cảnh; người dân được tư vấn kiểm soát nguy cơ và cấp thuốc miễn phí theo đơn.
Một buổi khám chỉ có giá trị lâu dài nếu kết quả dẫn tới hành động. Vì vậy, người tham gia còn được hướng dẫn nhận biết dấu hiệu cảnh báo, theo dõi sức khỏe và thay đổi lối sống. Sau một năm triển khai chương trình, 9 đợt khám sàng lọc tại 8 tỉnh, thành phố đã giúp hơn 12.000 người được đánh giá nguy cơ và tư vấn trực tiếp. Các hoạt động truyền thông, tọa đàm trực tiếp và trực tuyến mở rộng kiến thức phòng bệnh tới cộng đồng.
Nhận diện nguy cơ quan trọng vì thời gian cấp cứu hạn chế
Đột quỵ để lại gánh nặng lớn, trong khi cơ hội xử trí sớm có thể bị bỏ lỡ nếu người bệnh hoặc gia đình không nhận ra dấu hiệu. Tài liệu hưởng ứng ngày phòng, chống đột quỵ năm 2026 ghi nhận thế giới có gần 12 triệu ca mới và hơn 7 triệu trường hợp tử vong mỗi năm; tại Việt Nam, con số tương ứng khoảng 200.000 ca mắc mới và 167.000 ca tử vong. Chỉ khoảng 23,2% người bệnh đến cơ sở y tế trong 4,5 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng, còn khoảng 7,2% người mắc dưới 45 tuổi.
Tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, hút thuốc và ít vận động là những yếu tố có thể thay đổi. Ghi nhớ quy tắc FAST giúp người dân phản ứng nhanh: nhận biết mặt méo, yếu hoặc tê một bên tay, nói khó; khi nghi ngờ đột quỵ, gọi cấp cứu 115 và đưa người bệnh tới cơ sở có khả năng điều trị ngay. Tầm soát không thay thế cấp cứu, nhưng có thể thúc đẩy kiểm soát nguy cơ trước khi tình huống khẩn cấp xảy ra.
Thước đo thành công là theo dõi sau buổi khám
Các chương trình cộng đồng có ý nghĩa khi kết nối được ba việc: phát hiện nguy cơ, giúp người dân hiểu kết quả và tạo điều kiện theo dõi tại tuyến y tế cơ sở. Nếu khám sàng lọc chỉ dừng ở một ngày sự kiện, những chỉ số bất thường có thể không được quản lý liên tục. Vì thế, năng lực y tế địa phương và thói quen khám định kỳ quan trọng không kém số người được kiểm tra.
Từ nay đến năm 2027, các đơn vị dự kiến tiếp tục tổ chức khám tại nhiều địa phương, kết hợp tư vấn ở nhà thuốc và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số để quản lý nguy cơ; kết quả dự kiến được liên thông với hồ sơ sức khỏe điện tử để hỗ trợ theo dõi lâu dài. Hướng đi này đáng khuyến khích, nhưng hiệu quả cuối cùng cần được nhìn qua việc người dân có được chăm sóc tiếp nối và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ hay không. Phòng ngừa đột quỵ phải là quá trình thường xuyên, không chỉ là hoạt động hưởng ứng một ngày trong năm.
