Từ bước chuyển hành chính đến tham vọng đô thị sân bay
Đô thị sân bay Cam Lâm là mô hình phát triển đô thị gắn hoạt động hàng không với dịch vụ, logistics, du lịch và không gian sinh thái, trong đó sân bay đóng vai trò kết nối chứ không phải điểm đến duy nhất. Hướng đi này có thể giúp phía Nam Khánh Hòa hình thành một cực đô thị mới, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào hạ tầng và chất lượng sống chứ không chỉ vào quy mô dự án. Ngày 15/10, HĐND tỉnh Khánh Hòa khóa VIII thông qua nghị quyết tán thành đề án thành lập phường Cam Lâm, đồng thời công nhận địa phương đạt tiêu chí đô thị loại III. Phường mới có diện tích khoảng 167,27 km², dân số ước tính 95.716 người. Đây là nền tảng hành chính đáng kể để tổ chức đầu tư và quản lý đô thị trên một địa bàn rộng. Tuy nhiên, nghị quyết mới mở đường; nó chưa đồng nghĩa các chức năng đô thị đã hình thành.
Quy hoạch cần biến lợi thế kết nối thành cấu trúc đô thị
Quy hoạch Cam Lâm có ý nghĩa khi kết nối được các khu vực chức năng thay vì để đô thị lan rộng theo từng dự án riêng lẻ. Theo quy hoạch chung đô thị mới Cam Lâm đến năm 2045, không gian được tổ chức thành ba phân khu chuyên môn hóa, có liên kết với nhau. Khu trung tâm Cam Đức và phụ cận đảm nhận chức năng hành chính, chính trị, kinh tế, văn hóa và thương mại. Khu ven biển Cam Hải Đông hướng tới du lịch, dịch vụ và đô thị sinh thái; khu phía Bắc gắn với dịch vụ xã hội, đô thị công nghiệp và logistics. Cụm Cam Ranh – Cam Lâm được định hướng phát triển đô thị, du lịch, dịch vụ và logistics hàng không, lấy Cảng hàng không quốc tế Cam Ranh làm động lực kết nối. Định hướng này có sức thuyết phục nhờ vị trí giữa Nha Trang và Cam Ranh cùng mạng lưới giao thông liên vùng. Nhưng nếu giao thông nội vùng, cấp thoát nước và dịch vụ công chậm hơn xây dựng, lợi thế sân bay khó chuyển thành tiện ích thường ngày.
Trung tâm hành chính và nhà ở: cơ hội có điều kiện
Quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa đến năm 2050, tầm nhìn 2075, đặt địa phương trong cấu trúc đa cực, đa trung tâm. Cam Lâm được định hướng trở thành đô thị sân bay hiện đại, sinh thái; trung tâm hành chính tỉnh dự kiến hình thành tại đây đến năm 2050. Dẫu vậy, trước mắt trung tâm hành chính vẫn duy trì ở Nha Trang, còn khu mới sẽ được đầu tư theo lộ trình phù hợp với nguồn lực và tiến độ hạ tầng. Sự thận trọng này là cần thiết: kỳ vọng về nơi làm việc mới không nên bị hiểu thành cam kết di dời tức thời. Nếu một bộ phận cơ quan, đơn vị từng bước chuyển về Cam Lâm và việc đi lại đáp ứng yêu cầu công việc, cán bộ, công chức, viên chức có gia đình ở khu vực Ninh Thuận cũ có thể cân nhắc trở về sinh sống. Đây là triển vọng thiết thực cho cư dân, nhưng sẽ phụ thuộc vào lịch triển khai, kết nối giao thông và dịch vụ thiết yếu.
Nhà ở phía Nam Khánh Hòa cần đi cùng chất lượng sống
Định hướng phát triển mới có thể mở rộng lựa chọn an cư ở phía Nam Khánh Hòa, nhưng nhà ở chỉ đáp ứng nhu cầu nếu gắn với việc làm, trường học, y tế và đi lại thuận tiện. Một dự án nhà ở xã hội tại Phan Rang được giới thiệu với 1.121 căn, toàn bộ là nhà ở xã hội; căn hộ có diện tích từ 35,79 m² đến 77 m², gồm loại một đến ba phòng ngủ, giá trung bình được nêu là 18.335.906 đồng/m². Dự án dự kiến hoàn thiện, bàn giao vào quý IV/2027. Nhà ở xã hội có thể giúp người đủ điều kiện tiếp cận chỗ ở phù hợp khả năng chi trả và chủ động ổn định cuộc sống. Tuy vậy, đây là dự án ở Phan Rang, không phải bằng chứng rằng nguồn cung tại Cam Lâm đã sẵn sàng. Cam Lâm đang đẩy mạnh lập quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết và tìm nguồn lực cho giao thông, cấp thoát nước, môi trường, y tế, giáo dục.
Bước ngoặt chỉ có giá trị nếu đi cùng thực thi
Việc thông qua đề án thành lập phường và công nhận tiêu chí đô thị loại III là dấu mốc quan trọng, nhưng không nên xem đó là kết quả cuối cùng. Vai trò tương lai của Cam Lâm trong đô thị Khánh Hòa sẽ được quyết định bởi khả năng phối hợp ba việc: hoàn thiện hạ tầng, bảo vệ hệ sinh thái ven biển và tạo điều kiện để cư dân tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Quy hoạch đã phân định khu trung tâm, ven biển và phía Bắc; bước tiếp theo là bảo đảm các phân khu kết nối thực chất, tránh phát triển nóng hoặc lệch về nghỉ dưỡng và bất động sản. Định hướng đô thị sân bay vì thế vừa là cơ hội tăng trưởng, vừa là phép thử về năng lực quản trị đô thị. Nếu đầu tư theo đúng lộ trình và đặt nhu cầu người dân ngang với mục tiêu thu hút dự án, Cam Lâm có thể trở thành cực phát triển mới phía Nam tỉnh. Nếu không, danh xưng mới sẽ đi trước chất lượng sống.
