Lượng muối vượt ngưỡng là nguy cơ không thể xem nhẹ
Ăn thừa muối là tình trạng nạp natri từ muối, gia vị mặn và thực phẩm vượt mức cơ thể cần, làm tăng huyết áp và kéo theo nguy cơ bệnh tim mạch, đột quỵ. Người trưởng thành Việt Nam tiêu thụ trung bình khoảng 8,1 g muối mỗi ngày, trong khi WHO khuyến nghị dưới 5 g; đây không phải khoảng chênh nhỏ có thể bỏ qua. Natri không chỉ đến từ lọ muối trong bếp mà còn có trong nước mắm, bột canh, món ăn nhà hàng, thực phẩm đóng gói và gia vị chấm. Vì vậy, chỉ bớt muối lúc nấu mà vẫn chấm đậm, ăn thường xuyên đồ chế biến sẵn thì chưa đủ. Ăn mặn tăng huyết áp là mối liên hệ cần được nhìn nhận như một vấn đề phòng bệnh hằng ngày, không phải nỗi lo chỉ dành cho người đã có triệu chứng.
Mức tiêu thụ cao đáng quan ngại hơn khi tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành Việt Nam vào khoảng 26%, tức xấp xỉ một trong bốn người. Ăn nhiều natri làm tăng huyết áp, từ đó tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đặc biệt là nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Bởi vậy, câu chuyện muối và tim mạch không thể thu hẹp thành việc ăn nhạt cho vừa miệng: đó là giảm một yếu tố nguy cơ có thể tác động qua lựa chọn thực phẩm và thói quen ăn uống.
Bát phở cho thấy muối ẩn trong món ăn quen thuộc
Một bát phở có thể chiếm phần lớn lượng muối nên dùng trong ngày, dù vị ngọt đậm của nước dùng khiến người ăn khó nhận ra. Theo một ước tính được chuyên gia dinh dưỡng nêu, nước dùng trong bát phở có thể chứa 2,5–5 g muối, tương đương 1.000–2.000 mg natri. Con số này khiến thói quen húp cạn đáng cân nhắc, nhất là khi những bữa còn lại cũng có nước mắm, bột canh hoặc món chế biến sẵn. Không cần biến món ăn quen thuộc thành điều cấm kỵ: thay đổi thực tế hơn là chỉ nhấp vài muỗng nước dùng để thưởng thức, thay vì uống đến giọt cuối. Đồng thời, có thể gọi nước dùng nhạt hơn nếu quán đáp ứng và bỏ qua phần nước chấm mặn thêm.
Thói quen thêm nước mắm hoặc nước chấm trước hay trong bữa ăn phổ biến: một khảo sát ghi nhận 78,2% người trưởng thành cho biết họ luôn hoặc thường xuyên làm vậy. Đây là lời nhắc rằng lượng natri dễ tăng qua nhiều lần nêm và chấm, chứ không chỉ từ một món mặn rõ vị. Hãy nếm thức ăn trước khi thêm gia vị, đặt nước chấm riêng và dùng lượng vừa đủ. Giảm muối hiệu quả không đòi hỏi bỏ hết món yêu thích; điều quan trọng là nhận ra những phần muối dễ bị tính thiếu rồi chủ động cắt bớt.
Giảm natri cần lựa chọn cá nhân và nhãn dễ đọc
Các hội chuyên môn đã ký tuyên bố đồng thuận thúc đẩy giảm natri, bổ sung kali, tăng cường i-ốt trong muối ăn và ghi nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì nhằm phòng ngừa bệnh tim mạch, đột quỵ. Hướng đi này hợp lý vì người tiêu dùng cần thông tin dễ thấy để so sánh sản phẩm, còn giảm natri phải diễn ra cả ở lựa chọn thực phẩm lẫn môi trường cung cấp thực phẩm. Kali cũng được đưa vào khuyến nghị, nhưng không nên tự ý dùng muối thay thế chứa kali nếu có vấn đề sức khỏe hoặc chưa được tư vấn phù hợp. Giảm lượng muối không đồng nghĩa từ bỏ muối i-ốt: nên dùng ít hơn và ưu tiên loại có bổ sung i-ốt khi sử dụng.
Ở nhà, hãy giảm dần lượng muối, nước mắm và bột canh khi nấu để khẩu vị có thời gian thích nghi; hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và kiểm tra thông tin natri trên bao bì. Khi nhãn mặt trước được triển khai rộng rãi, thông tin nổi bật có thể giúp việc so sánh nhanh hơn. Đến lúc đó, vẫn nên xem bảng dinh dưỡng và chú ý khẩu phần, bởi sản phẩm không mặn rõ vị chưa chắc có ít natri. Giảm natri là việc có thể bắt đầu ngay: bớt một lần chấm, để lại nước phở và chọn sản phẩm ít natri hơn. Từng thay đổi nhỏ, lặp lại đều đặn, thiết thực hơn một cuộc ăn kiêng cực đoan rồi bỏ dở.
